ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ: ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ಮರುಕಳಿಸುವ ಇತಿಹಾಸ

ಭಾಗ 1: ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಕಥೆ

"ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರು ಯಾವ ಪಕ್ಷವೂ ಅಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲವೆಂದು ನಂಬುವ ಮನೋಭಾವವೇ ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರು."

ದೆಹಲಿ. ಜುಲೈ 2026.

ಸಂಸತ್ ಭವನದಿಂದ ಕೆಲವೇ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಯುವಕರು ಸೇರಿದ್ದರು. ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಧ್ವಜಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ಪತ್ರಗಳು, ಪರೀಕ್ಷಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಿಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿದ್ದವು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಕ್ರಮಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಆಡಳಿತದ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರ ಧ್ವನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು.

ಸರ್ಕಾರ ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ, ಅಕ್ರಮಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತನಿಖೆ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವೂ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಆಡಳಿತದ ಕೆಲ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುಂದಿಟ್ಟರು: "ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಯಾರು ಮರಳಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ?"

ಈ ಎರಡೂ ನಿಲುವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಿಂತಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬೇರೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ?

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಆರಂಭ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದಲೇ.

ಆದರೆ ಅದರ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ನಾವು 2026ರಿಂದ 1947ಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು.

ಒಂದು ದೇಶದ ಜನನ

1947ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂಭ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ವಿಭಜನೆಯ ದುರಂತವೂ ಕೈಹಿಡಿದು ಬಂದಿತ್ತು. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಚೂರುಚೂರು ಮಾಡಿತು. ನೂರಾರು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಆರ್ಥಿಕತೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಸರಾಸರಿ ಆಯುಷ್ಯ ಕಡಿಮೆ. ಅಕ್ಷರಜ್ಞಾನ ಸೀಮಿತ.

ಅಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಾಯಕತ್ವದ ಮುಂದೆ ಇದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದಲ್ಲ; ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು?

ಇದು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ.

ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಸಂವಿಧಾನ: ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹತ್ವದ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರ

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು ಸೈನಿಕ ಆಡಳಿತ, ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ಆಡಳಿತ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ದಾರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದವು. ಭಾರತ ಬೇರೆ ದಾರಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.

1946ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಚರ್ಚೆಗಳು ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷ ಮುಂದುವರಿದವು. ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳು, ಧರ್ಮಗಳು, ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ಸದಸ್ಯರು ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತು ವಿಸ್ತೃತ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದರು.

1950ರ ಜನವರಿ 26ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಸಂವಿಧಾನ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾನೂನು ದಾಖಲೆ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಅದು ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ವಾಗ್ದಾನವಾಗಿತ್ತು.

ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಹಕ್ಕುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಸರ್ಕಾರಗಳು ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.

ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಎಚ್ಚರಿಕೆ

ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಕೊನೆಯ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.

ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದು, ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂವಿಧಾನವಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ನಡೆಸುವವರು ತಪ್ಪಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದರೆ ಅದು ದುರ್ಬಲವಾಗಬಹುದು; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂವಿಧಾನವಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸುವವರು ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡಬಹುದು.

ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಗಮನ ಕೇವಲ ಕಾನೂನಿನ ಮೇಲೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಅವರ ಗಮನ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ನೈತಿಕತೆ (Constitutional Morality) ಮೇಲೆ ಇತ್ತು.

ಅಂದರೆ—

ಅಧಿಕಾರ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಬಹುದೆಂಬ ಮನೋಭಾವ ಅಲ್ಲ;

ಸಂವಿಧಾನ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಆಗದಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನಾವು ಮರುಮರು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತೇವೆ:

ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಈ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಪಾಲಿಸಿವೆ?

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್: ಪಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಚಳುವಳಿ

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಅದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.

ಅದರೊಳಗೆ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು ಇದ್ದರು.

ಉದಾರವಾದಿಗಳು ಇದ್ದರು.

ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳೂ ಇದ್ದರು.

ರೈತ ನಾಯಕರು, ಕಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರು, ವಕೀಲರು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು—ವಿಭಿನ್ನ ಧೋರಣೆಗಳ ಜನರು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು.

ಆದ್ದರಿಂದ 1952ರ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಗೆಲುವು ಅಚ್ಚರಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟಿತು.

ಒಂದು ಪಕ್ಷ ತುಂಬಾ ಬಲಿಷ್ಠವಾದಾಗ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ?

ಬಹುಮತ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ

ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಗಳಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸುವ ಹಕ್ಕು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಬಹುಮತವು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ಮೇಲಿರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸರ್ಕಾರಗಳು—ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪಕ್ಷಗಳಾದರೂ—ತಮ್ಮ ಬಹುಮತವನ್ನು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕಾರವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ವ್ಯಾಪಕ ರಾಜಕೀಯ ಮಾನ್ಯತೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಅರ್ಥೈಸುವ ಪ್ರಲೋಭನವನ್ನು ಎದುರಿಸಿವೆ.

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೇ:

ಬಹುಮತವು ಯಾವಾಗ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ?

ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಅದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ತರುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ?

ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ: ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೊದಲ ಪರೀಕ್ಷೆ

ನೆಹರೂ ಅವರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ನೋಡಬಹುದು.

ಮೊದಲನೆಯದು—

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ ನಾಯಕತ್ವ.

ಸ್ವತಂತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಂಗ.

ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ.

ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು.

ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು.

ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಹೊಸ ಚೌಕಟ್ಟು.

ಎರಡನೆಯದು—

ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಿದವು.

ಇದು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಹುದು.

ಒಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಸಾಧ್ಯ.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದೂ ಸಾಧ್ಯ.

ಇವೆರಡೂ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಗಳಲ್ಲ.

ಅಧಿಕಾರದ ಮುಖಗಳು

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ: ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ಮರುಕಳಿಸುವ ಇತಿಹಾಸ

ಭಾಗ 2

ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ, ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣ (1947–1967)

"ಒಂದು ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಚುನಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಇಡುವುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಗಿತ್ತು."

1952: ಮತಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮುಂದೆ ವಿಶ್ವವೇ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನಿಂತಿತ್ತು

ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ.

ಇಂದು ಈ ವಾಕ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಕಾಲದ ಜಾಗತಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಅದರ ಮಹತ್ವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂದಿನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 36 ಕೋಟಿ. ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಗ್ರಾಮೀಣರು. ಅಕ್ಷರಜ್ಞಾನ ಸುಮಾರು 18 ಶೇಕಡಾ ಮಾತ್ರ. ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲಿದ್ದರು.

ಆ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ವೀಕ್ಷಕರು ಸಂಶಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು.

"ಇಷ್ಟು ಬಡ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಉಳಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ."

ಭಾರತ ಆ ಊಹೆಯನ್ನು ತಪ್ಪೆಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು.

ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಯಾಯಿತು.

ಅಧಿಕಾರ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.

ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಜಯ.

ನೆಹರೂ ಯುಗ: ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದವರು ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ.

ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಅಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರ.

ಅವರು ಎದುರಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಪರೂಪದವು.

ಯೋಜಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಅಥವಾ ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ?

ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರ ಅಥವಾ ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ರಾಜಕೀಯ?

ಭಾಷಾವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳ ಬೇಡಿಕೆ?

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ?

ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶೀತಲ ಸಮರದ ಎರಡು ಬಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು?

ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ಅವರ ಸರ್ಕಾರದ ಉತ್ತರಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವು ಭಾರತದ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು.

ಸಂಸ್ಥೆಗಳು: ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡವು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ

1950 ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು ಅಥವಾ ಬಲಗೊಂಡವು.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್

ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ (IAS)

ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸೇವೆ (IFS)

ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ

ಐಐಟಿಗಳು

ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತದ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿವೆ.

ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು "Institution Building" ಎಂದು ಕರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಇದೇ ಕಾರಣ.

ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ

ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಸಾಧನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಓದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ನೆಹರೂ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಟೀಕೆಗಳು ಇದ್ದವು.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದವು.

ಮೊದಲನೆಯದು—

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಎರಡನೆಯದು—

ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ಪರ್ಯಾಯಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇಂದು "Dominant Party System" ಎಂದು ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವ ಚರ್ಚೆಯ ಬೀಜಗಳು ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.

ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ: ಅವಕಾಶವೇ? ಅಪಾಯವೇ?

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠ ಸರ್ಕಾರ ಕೆಲವು ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ವೇಗದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು.

ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಯೋಜನೆಗಳು.

ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿರತೆ.

ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಪಾಯಗಳೂ ಇವೆ.

ದುರ್ಬಲ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ.

ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆಯ ಕೊರತೆ.

ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಪ್ರಲೋಭನೆ.

ಇದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುವ ವಿಚಾರವಲ್ಲ.

ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬೇರೆ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.

1959: ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ–ರಾಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಪರೀಕ್ಷೆ

1957ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು.

ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 1959ರಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸಂವಿಧಾನದ Article 356 ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು.

ಕೇಂದ್ರದ ವಾದ:

ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಂಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ:

ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಂವಿಧಾನದ ತುರ್ತು ವಿಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಘಟನೆ ಮುಂದೆ Article 356 ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ದಶಕಗಳ ಚರ್ಚೆಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಹಲವು ಮೈತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಬಿಜೆಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ವಿಧಿಯ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ದುರುಪಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

ಇದು ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ಆರಂಭ.

ಒಮ್ಮೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಸಾಧನಗಳನ್ನು, ನಂತರ ಬರುವ ಸರ್ಕಾರಗಳೂ ಬಳಸುವ ಪ್ರಲೋಭನೆ ಇರುತ್ತದೆ.

1962: ಯುದ್ಧ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ

ಚೀನಾ–ಭಾರತ ಯುದ್ಧವು ನೆಹರೂ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿತು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ, ಗುಪ್ತಚರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಕುರಿತು ತೀವ್ರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

ಆದರೆ ಈ ಘಟನೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಠ ಕಲಿಸಿತು.

ಯುದ್ಧದ ನಂತರವೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದವು.

ಸಂಸತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದವು.

ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸ್ಥೈರ್ಯದ ಸೂಚಕವಾಗಿತ್ತು.

ಕಾಮರಾಜ್ ಯೋಜನೆ: ಅಧಿಕಾರದೊಳಗಿನ ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆ

1963ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ "ಕಾಮರಾಜ್ ಯೋಜನೆ" ಜಾರಿಯಾಯಿತು.

ಉದ್ದೇಶ:

ಹಿರಿಯ ಸಚಿವರು ಸರ್ಕಾರ ಬಿಟ್ಟು ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು.

ಇದು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಇದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ.

ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.

ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅದು ಅಧಿಕಾರ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿದ ಹೆಜ್ಜೆಯೆಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನೆಹರೂ ಅವರ ನಿಧನ: ಒಂದು ಯುಗದ ಅಂತ್ಯ

1964ರಲ್ಲಿ ನೆಹರೂ ನಿಧನರಾದರು.

ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜಕೀಯ ಯುಗ ಮುಗಿಯಿತು.

ಇದಾದ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನೊಳಗಿನ ನಾಯಕತ್ವದ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಬದಲಾಗತೊಡಗಿದವು.

ಅಧಿಕಾರ ಕೇವಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ನೈತಿಕ ಬಂಡವಾಳದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಸಂಘಟನೆ, ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿನಾಯಕತ್ವ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾಗತೊಡಗಿದವು.

ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು.

1967: ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಎಚ್ಚರಿಕೆ

1967ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ತಿರುವು.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಕಂಡಿತು.

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗಂಭೀರ ರಾಜಕೀಯ ಸವಾಲಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು.

ಇದು ಒಂದು ಸಂದೇಶ ನೀಡಿತು.

ಭಾರತೀಯ ಮತದಾರರು ಶಾಶ್ವತ ಬಹುಮತವನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ತೀರ್ಪು ಕೇವಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ.

ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೂ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುವ ಪಾಠ.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

1952

ಜನರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಅಪಾರ ಬಹುಮತ ನೀಡಿದರು.

↓

1967

ಅದೇ ಜನರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು.

↓

ಪಾಠ

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಬಹುಮತವು ಶಾಶ್ವತ ಆಸ್ತಿ ಅಲ್ಲ.

ಅದು ಜನರಿಂದ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ವಿಶ್ವಾಸ.

ಭಾಗ 3

ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಿಂದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದವರೆಗೆ: ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯ ಯುಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ತಿರುವು (1967–1975)

"ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಒಂದು ಚುನಾವಣೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಅದರ ಅಧಿಕಾರ ಬಳಕೆಯ ವಿಧಾನ."

1967: ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಬಿರುಕು

1967ರ ಚುನಾವಣೆಯು ಕೇವಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಯುಗಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿಕಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ಪಂಜಾಬ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ತಮಿಳುನಾಡು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಥವಾ ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದವು.

ಇದು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಇದು ಒಂದು ಸಂದೇಶವಾಗಿತ್ತು.

ಭಾರತೀಯ ಮತದಾರರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನೊಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ಸಂಘರ್ಷ

1964ರಲ್ಲಿ ನೆಹರೂ ನಿಧನರಾದರು.

1966ರಲ್ಲಿ ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರ ಅಕಾಲಿಕ ನಿಧನದ ನಂತರ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು.

ಆದರೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನೊಳಗೆ ಎರಡು ಶಕ್ತಿಕೇಂದ್ರಗಳಿದ್ದವು.

ಒಂದೆಡೆ ಪಕ್ಷದ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕರು—ನಂತರ "ಸಿಂಡಿಕೇಟ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಂಪು.

ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಹೊಸ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ.

ಮೊದಲಿಗೆ ಇದು ನಾಯಕತ್ವದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು.

ಕ್ರಮೇಣ ಇದು ಅಧಿಕಾರದ ಹೋರಾಟವಾಯಿತು.

1969: ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಭಜನೆ

1969ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ತಾರಕಕ್ಕೇರಿತು.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಯಿತು.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಒ)

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಆರ್) — ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ

ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ವಿಭಜನೆ ಕೇವಲ ಸಂಘಟನೆಯ ಒಡೆಯುವಿಕೆ ಅಲ್ಲ.

ಇದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಕೇಂದ್ರಿತ ನಾಯಕತ್ವ ಬಲವಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವು.

ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ: ನೀತಿಯೇ? ರಾಜಕೀಯವೇ?

1969ರಲ್ಲಿ 14 ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾಲದ ಲಭ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಬೇಕು.

ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮನೆತನಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ನಿರ್ಧಾರ ಆರ್ಥಿಕಕ್ಕಿಂತ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು.

ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ದಕ್ಷತೆ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ

ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅದೇ ವೇಳೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳೂ ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದವು.

ಇದು ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಒಂದು ನೀತಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸುಗಳನ್ನೂ ಮಿತಿಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರಬಹುದು.

"ಗರೀಬಿ ಹಟಾವೋ": ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷೆಯ ಪರಿವರ್ತನೆ

1971ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಒಂದು ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತಂದರು.

"ಗರೀಬಿ ಹಟಾವೋ."

ಇದು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣಾ ಘೋಷಣೆ ಅಲ್ಲ.

ಇದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಕಥನವಾಗಿತ್ತು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಜನಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ನೇರ ಜನಮನ್ನಣೆಯ ರಾಜಕೀಯದತ್ತ ಪಕ್ಷ ಸಾಗತೊಡಗಿತು.

1971: ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ

1971ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು.

ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

ಈ ವಿಜಯದಿಂದ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಿತು.

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅವರನ್ನು ಬಲಿಷ್ಠ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಿದವು.

ದೇಶೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕಿತು.

ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಹಂತ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಹುಟ್ಟಿಸಿತು.

ಒಬ್ಬ ನಾಯಕನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾತ್ರ ಕುಗ್ಗುವ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದೇ?

ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ

ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕತ್ವವು ಸ್ವತಃ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ.

ಸಮಸ್ಯೆ ಉದ್ಭವಿಸುವುದು ಯಾವಾಗಂದರೆ—

ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ.

1970ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು.

ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಕಚೇರಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚುವುದು.

ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು.

ರಾಜ್ಯ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಕೇಂದ್ರ ನಾಯಕತ್ವ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾಗುವುದು.

ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ, ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಚರ್ಚೆ ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸತೊಡಗಿತು.

ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಸಮಾಧಾನ

1973–74ರ ವೇಳೆಗೆ ದೇಶದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗತೊಡಗಿತು.

ಜಾಗತಿಕ ತೈಲ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು.

ಹಣದುಬ್ಬರ.

ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ.

ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಸಮಾಧಾನ.

ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಸವಾಲಾಗತೊಡಗಿದವು.

ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಅಲೆ

1974ರಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ "ನವ ನಿರ್ಮಾಣ ಚಳುವಳಿ" ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೀದಿಗಿಳಿದರು.

ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳುವಳಿ ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕ ಮತ್ತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು.

ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್: ಅಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ನೈತಿಕ ಸವಾಲು

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಿಂತಕರಾದ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್—ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ "ಜೆಪಿ"—ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳುವಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು.

ಅವರು ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ, **"ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರಾಂತಿ"**ಯಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.

ಅವರ ವಾದ:

ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಆಡಳಿತದ ವೈಫಲ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನೈತಿಕತೆಯ ಕುಸಿತವನ್ನು ಜನರ ಶಾಂತಿಯುತ ಚಳುವಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಎದುರಿಸಬೇಕು.

ಸರ್ಕಾರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬೇರೆ.

ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಯಿತು.

ಇಲ್ಲಿಂದ ಸಂಘರ್ಷ ಕೇವಲ ಎರಡು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಅದು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಬೀದಿಯ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಸಂಘರ್ಷವಾಗತೊಡಗಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಂಗದತ್ತ ಎಲ್ಲರ ದೃಷ್ಟಿ

ಈ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷದ ಮಧ್ಯೆ ಮತ್ತೊಂದು ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

1971ರ ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಅರ್ಜಿ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.

ಜೂನ್ 1975ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.

ಆ ತೀರ್ಪು ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಿಸಿತು.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

1967

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಮೊದಲ ರಾಜಕೀಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆ.

↓

1969

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಭಜನೆ.

↓

1971

ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ.

↓

1974

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳುವಳಿಗಳು.

↓

1975

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮುಖಾಮುಖಿ.

↓

ಪ್ರಶ್ನೆ

ಜನಪ್ರಿಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಿತಿಗಳೊಳಗೆ ಹೇಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು?

ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ...

ಜೂನ್ 1975.

ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಒಂದು ತೀರ್ಪು.

ದೆಹಲಿ.

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನ.

ಒಂದು ಸಹಿ.

ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸೆನ್ಸಾರ್.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರ ಬಂಧನ.

ಸಂವಿಧಾನದ ತುರ್ತು ವಿಧಿಗಳು.

ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಾಯ—

ಅಧಿಕಾರದ ಮುಖಗಳು

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ: ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ಮರುಕಳಿಸುವ ಇತಿಹಾಸ

ಭಾಗ 4

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ: ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಪರೀಕ್ಷೆ (1975–1977)

"ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರವು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ ಅದರಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ."

12 ಜೂನ್ 1975. ಅಲಹಾಬಾದ್.

ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ.

ಅಲಹಾಬಾದ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಗ್ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ಒಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರು. ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿಯ ಕುರಿತು ಮಾತ್ರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಣಾಮ ದೇಶವನ್ನೇ ತಟ್ಟಿತು.

1971ರ ರಾಯ್‌ಬರೇಲಿ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದ ರಾಜ್ ನರಾಯಣ್ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ, ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಕೆಲವು ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ತೀರ್ಪಿನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಅಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಿ.ಆರ್. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ಮಧ್ಯಂತರ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಿದರೂ, ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜಕೀಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ದೂರವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ದೇಶ ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ನಡುವೆ ನಿಂತಿತು.

ಒಬ್ಬ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕೇ?

ಅಥವಾ ಅಂತಿಮ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತೀರ್ಪಿನವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೇ?

ದೆಹಲಿ. 25 ಜೂನ್ 1975.

ಆ ರಾತ್ರಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿತು.

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಫಖ್ರುದ್ದೀನ್ ಅಲಿ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಂವಿಧಾನದ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.

ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರಣ:

"ಆಂತರಿಕ ಅಶಾಂತಿಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭದ್ರತೆಗೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ."

ಅದೇ ರಾತ್ರಿ ಅನೇಕ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರ ಬಂಧನ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ದೇಶ ಹೊಸ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಿತು.

ಅಧಿಕಾರದ ಮುಖಗಳು

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ: ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ಮರುಕಳಿಸುವ ಇತಿಹಾಸ

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ: ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಪರೀಕ್ಷೆ (1975–1977)

12 ಜೂನ್ 1975. ಅಲಹಾಬಾದ್.

ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ.

ದೇಶ ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ನಡುವೆ ನಿಂತಿತು.

ಒಬ್ಬ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕೇ?

ಅಥವಾ ಅಂತಿಮ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತೀರ್ಪಿನವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೇ?

ದೆಹಲಿ. 25 ಜೂನ್ 1975.

ಆ ರಾತ್ರಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರಣ:

"ಆಂತರಿಕ ಅಶಾಂತಿಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭದ್ರತೆಗೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ."

ಅದೇ ರಾತ್ರಿ ಅನೇಕ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರ ಬಂಧನ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ದೇಶ ಹೊಸ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಿತು.

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎಂದರೆ ಏನು?

ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಯುದ್ಧ.

ಬಾಹ್ಯ ದಾಳಿ.

ಗಂಭೀರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಕಷ್ಟ.

ಆದರೆ 1975ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು "ಆಂತರಿಕ ಅಶಾಂತಿ" ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು (ನಂತರ 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ಪದವನ್ನು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು).

ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ದೊಡ್ಡ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಚರ್ಚೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ಆ ಕಾಲದ ಸರ್ಕಾರ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು.

ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.
ಜೆಪಿ ಚಳುವಳಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡಲು ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಅಗತ್ಯ.

ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲಿಗರು ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ವಾದವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು:

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೈಲುಗಳು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಓಡಿದವು, ಮುಷ್ಕರಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದವು, ಆಡಳಿತ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಈ ವಾದ ಇಂದಿಗೂ ಕೆಲ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು, ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ನೋಡಿದರು.

ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಪಗಳು:

ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕ ನಿರ್ಬಂಧ.
ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರ ಬಂಧನ.
ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೇಲಿನ ಪೂರ್ವ ಸೆನ್ಸಾರ್.
ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ.
ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಅತಿಯಾದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ.

ಇದು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದು ನೀತಿ ಅಲ್ಲ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಿತಿಗಳ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಮಾಧ್ಯಮ: ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಪರೀಕ್ಷೆ

1975ರ ಜೂನ್ 26ರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದವು.

ಸರ್ಕಾರದ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಕೆಲವು ಸಂಪಾದಕರು ಸರ್ಕಾರದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರು.

ಕೆಲವರು ಮೌನ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.

ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಜಾಗವನ್ನು ಖಾಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಸೆನ್ಸಾರ್ ವಿರುದ್ಧದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಸಂದೇಶ ನೀಡಿದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನೇಕ ಪತ್ರಕರ್ತರು ನಂತರ ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಪರೀಕ್ಷೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಬಂಧನಗಳು

Maintenance of Internal Security Act (MISA) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು, ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.

ಬಂಧಿತರಲ್ಲಿ:

ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್
ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ
ಲಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಅಡ್ವಾಣಿ
ಜಾರ್ಜ್ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್
ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ

ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಅನೇಕ ನಾಯಕರು ಸೇರಿದ್ದರು.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ:

ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡಲು ಇದು ಅಗತ್ಯ.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ:

ಇದು ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧವನ್ನು ಮೌನಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಮ.

ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಕ್ಷಣ

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.

ADM ಜಬಲ್ಪುರ್ ಪ್ರಕರಣ (1976).

ಪ್ರಶ್ನೆ:

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮ ಬಂಧನವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಯೇ?

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಬಹುಮತ ತೀರ್ಪು ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಹೆಚ್.ಆರ್. ಖನ್ನಾ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.

ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಹಲವು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತಾನೇ ADM ಜಬಲ್ಪುರ್ ತೀರ್ಪಿನ ಬಹುಮತ ನಿಲುವನ್ನು ತಪ್ಪೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪುನಃ ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.

ಇದು ಇತಿಹಾಸ ತನ್ನದೇ ತೀರ್ಪನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ.

42ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ

1976ರಲ್ಲಿ 42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಜಾರಿಯಾಯಿತು.

ಇದನ್ನು ಹಲವರು "Mini Constitution" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.

ಬೆಂಬಲಿಗರ ಪ್ರಕಾರ:

ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾಡಲು.
ರಾಜ್ಯದ ನೀತಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲು.

ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಕಾರ:

ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು.
ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು.

ನಂತರ 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.

ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಬಲವಂತದ ಕುಟುಂಬ ನಿಯೋಜನೆ

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ನಿಯೋಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.

ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸರ್ಕಾರದ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ನೀತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಲವಂತ, ಒತ್ತಡ ಅಥವಾ ದುರುಪಯೋಗದ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು.

ಇದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೆಚ್ಚಿತು.

ಈ ವಿಷಯ ಇಂದಿಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತೇ?

ಅಥವಾ ಅದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತಿರೇಕದ ಅಧಿಕಾರ ಬಳಕೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯೇ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಉತ್ತರಗಳು ವಿಭಿನ್ನ.

ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಇದೆ.

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅನುಭವವು ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿತು.

ಅದರ ಪರಿಣಾಮವೇ ನಂತರದ 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

1975

↓

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ

↓

ಪತ್ರಿಕಾ ಸೆನ್ಸಾರ್

↓

ರಾಜಕೀಯ ಬಂಧನಗಳು

↓

ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚರ್ಚೆ

↓

44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ

↓

ಪಾಠ

ಸಂವಿಧಾನವು ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮಿತಿಯನ್ನೂ ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಜನರ ತೀರ್ಪು: ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪುನರ್ಜನ್ಮ (1977–1984)

"ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಮತಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಡುವವರೂ ಜನರೇ; ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯುವವರೂ ಜನರೇ."

ಜನವರಿ 1977: ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ನಿರ್ಧಾರ

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದರು.

ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.

ಇದು ಅನೇಕ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳಿಸಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.

ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ.

ಜನರು ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರ ತೀರ್ಪನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪಡೆಯಬಹುದು.

ವಿಮರ್ಶಕರು ಬೇರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರು.

"ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಚುನಾವಣೆ ಎಷ್ಟು ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ?"

ಜೈಲಿನಿಂದ ಚುನಾವಣಾ ವೇದಿಕೆಗೆ

ಚುನಾವಣೆ ಘೋಷಣೆಯಾದ ನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಚಿತ್ರಣ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗತೊಡಗಿತು.

ವಿವಿಧ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡವು.

ಭಾರತೀಯ ಲೋಕದಳ
ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಘ
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (O)
ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷಗಳು
ಇತರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗುಂಪುಗಳು

ಇವುಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವೇ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ.

ಇದು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಯಲ್ಲ.

ಇದು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಒಂದು ಚುನಾವಣೆ, ಎರಡು ಕಥೆಗಳು

1977ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಕಥೆಗಳು ಮತದಾರರ ಮುಂದೆ ಇದ್ದವು.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಕಥೆ

ಸರ್ಕಾರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವೇಗ ಪಡೆದಿದೆ.

ಆಡಳಿತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಬಲಿಷ್ಠ ನಾಯಕತ್ವ ಅಗತ್ಯ.

ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಕಥೆ

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲ ಹಕ್ಕುಗಳು ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿವೆ.

ಮಾಧ್ಯಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ.

ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜನರು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮಿತಿ ತೋರಿಸಬೇಕು.

ಮಾರ್ಚ್ 1977: ಭಾರತದ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಆಘಾತ

ಫಲಿತಾಂಶ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಸೋಲು ಕಂಡಿತು.

ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸ್ವತಃ ರಾಯ್‌ಬರೇಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೋತರು.

ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು.

ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪಕ್ಷ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿತು.

ಇತಿಹಾಸದ ಮಹತ್ವ

1977ರ ಚುನಾವಣೆಯ ಮಹತ್ವ ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರ ಬದಲಾಗಿದ್ದಲ್ಲ.

ಇದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಸಂದೇಶ ನೀಡಿತು.

ಒಂದು ಸರ್ಕಾರ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಘೋಷಿಸಬಹುದು.

ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬಹುದು.

ಆದರೆ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ಮತದಾರರದ್ದೇ.

ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು.

ಜನತಾ ಸರ್ಕಾರ: ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಅಪಾರ

ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಜನರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿದ್ದವು.

ಅದರ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆಗಳು:

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ
ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ
ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ
ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಮತೋಲನ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ

44ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ

1978ರಲ್ಲಿ 44ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಜಾರಿಯಾಯಿತು.

ಇದು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅನುಭವದಿಂದ ಪಡೆದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು.

ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು:

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಘೋಷಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಠಿಣಗೊಳಿಸುವುದು.
ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಕ್ಷಣೆ.
ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.

ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸ್ವಯಂ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಅನೇಕ ಸಂವಿಧಾನ ತಜ್ಞರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ಹೊಸ ಸಮಸ್ಯೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು

ಜನತಾ ಪಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ,

ಅದರೊಳಗಿನ ವೈಚಾರಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.

ಒಂದೇ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ

ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು,
ಮಾಜಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕರು,
ಜನಸಂಘ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಾಯಕರು,

ಇದ್ದರು.

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದು ಇವರನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವುದು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಷಯ.

ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಒಂದೇ ಗುರಿ ಇತ್ತು.

ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಟೀಕಿಸುವುದು.

ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿದ ನಂತರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬದಲಾದವು.

ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ ಯಾವುದು?
ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ ಹೇಗಿರಬೇಕು?
ಸಂಘಟನೆಯೊಳಗಿನ ನಾಯಕತ್ವ ಯಾರದು?
ಜನಸಂಘ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಾಯಕರ RSS ಸಂಬಂಧ ಏನು?

ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದವು.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಒಂದು ಹೊಸ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸುವುದು ಒಂದು ವಿಷಯ.

ಸ್ಥಿರ ಸರ್ಕಾರ ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯ.

ಈ ಪಾಠ ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳ ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸಿತು.

1979: ಸರ್ಕಾರದ ಪತನ

ಆಂತರಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋದವು.

ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.

ಚರಣ್ ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು.

ಆದರೆ ಅವರು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಮೊದಲುವೇ ಸರ್ಕಾರ ಕುಸಿಯಿತು.

ದೇಶ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆಯತ್ತ ಸಾಗಿತು.

1980: ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯ ವಾಪಸ್ಸು

ಜನತಾ ಸರ್ಕಾರದ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು.

1980ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು.

ಇದು ಭಾರತೀಯ ಮತದಾರರ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.

1977ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಿದ್ದರು.

1980ರಲ್ಲಿ ಜನತಾ ಸರ್ಕಾರದ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರು.

ಅಂದರೆ,

ಭಾರತೀಯ ಮತದಾರರು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರ ಬದಲಾಯಿಸುವುದಲ್ಲ.

ಪರ್ಯಾಯ ಸರ್ಕಾರವನ್ನೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಜನತಾ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿಯವರೆಗೆ

1980ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಘದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಾಯಕರು ಹೊಸ ಪಕ್ಷ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ಅದೇ

ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ (BJP).

ಮೊದಲಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ "ಗಾಂಧೀಯ ಸಮಾಜವಾದ"ದಂತಹ ಮಿತವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿತು.

ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ದಿಕ್ಕು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಗತೊಡಗಿತು.

ಅದರ ಕಥೆ ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಪಂಜಾಬ್: ಹೊಸ ಸಂಕಷ್ಟದ ಆರಂಭ

1980ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಹೆಚ್ಚಿತು.

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬೇಡಿಕೆಗಳು,

ಅಕಾಲಿ ರಾಜಕೀಯ,

ಉಗ್ರವಾದದ ಬೆಳವಣಿಗೆ,

ಮತ್ತು ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸವಾಲುಗಳು

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಹೊಸ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಂದವು.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು 1984ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾದವು.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

1975

↓

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ

↓

1977

ಜನರ ತೀರ್ಪು

↓

44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ

↓

ಜನತಾ ಸರ್ಕಾರ

↓

ಆಂತರಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ

↓

1980

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ

↓

ಪಾಠ

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಜನರು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ,

ಪರ್ಯಾಯ ಪಕ್ಷವನ್ನೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಶೋಕ, ಬಹುಮತ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ನೆರಳು: ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಯುಗದಿಂದ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯದ ಉದಯದವರೆಗೆ (1984–1989)

"ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳು ಕೇವಲ ದಿನಾಂಕಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಕೀಯ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ. 1984 ಅಂತಹ ಒಂದು ವರ್ಷ."

ಅಮೃತಸರ. ಜೂನ್ 1984.

ಪಂಜಾಬ್ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿತ್ತು.

ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತಿನ ರಾಜಕೀಯ, ಅಕಾಲಿ ಚಳುವಳಿ, ಕೇಂದ್ರ–ರಾಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಉಗ್ರವಾದದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸಿತ್ತು.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿತು.

ಆಪರೇಷನ್ ಬ್ಲೂ ಸ್ಟಾರ್

ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯನ್ನು ಅಮೃತಸರದ ಸ್ವರ್ಣಮಂದಿರ ಸಂಕೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಉದ್ದೇಶ—ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಉಗ್ರರನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದು.

ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ,

ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು.
ಉಗ್ರವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ನೇರ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು.
ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗೆ ಅಡಗಿದ್ದ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ವಿಮರ್ಶಕರು ಬೇರೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದರು.

ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕೊನೆಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಬೇಕಿತ್ತೇ?
ಪರ್ಯಾಯ ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತೇ?
ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಮಯ ಮತ್ತು ವಿಧಾನ ಕುರಿತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬಹುದಿತ್ತೇ?

ಈ ಚರ್ಚೆ ಇಂದಿಗೂ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು, ಭದ್ರತಾ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕರ ನಡುವೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1984

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ.

ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರು.

ದೇಶ ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದಿತು.

ಆದರೆ ದುಃಖದ ಈ ಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಮತ್ತೊಂದು ಕರಾಳ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

1984ರ ಸಿಖ್ ವಿರೋಧಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ

ದೆಹಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಸಿಖ್ ನಾಗರಿಕರು ಗುರಿಯಾದರು.

ಮನೆಗಳು ಸುಟ್ಟವು.

ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ನಾಶವಾದವು.

ಅನೇಕರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.

ಈ ಘಟನೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ನೋವಿನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಆ ಸಮಯದ ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.

ಆದರೆ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತನಿಖಾ ಆಯೋಗಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೈಫಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದವು.

ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ತನಿಖೆಗಳು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದವು.

ಈ ಘಟನೆ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿತು.

ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಸರ್ಕಾರ ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾನೂನಿನ ಪರ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆಯೇ?

ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ: ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಜನಾದೇಶ

1984ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಹುಮತ ಪಡೆದಿತು.

ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಯುವ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು.

ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಆಗಿನ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಭರವಸೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಆಧುನಿಕ ಭಾರತ.
ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು.
ದೂರಸಂಪರ್ಕ.
ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆ.
ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ನಾಯಕತ್ವ.

ಅನೇಕರು ಇದನ್ನು "ಹೊಸ ಭಾರತದ ಆರಂಭ" ಎಂದು ನೋಡಿದರು.

ಆಧುನೀಕರಣದ ಅಲೆ

ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಸರ್ಕಾರ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಟೆಲಿಕಾಂ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು.

ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಹಲವಾರು ಸುಧಾರಣೆಗಳು ನಂತರ ಭಾರತದ ಐಟಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪರೋಕ್ಷ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದವು ಎಂದು ಅನೇಕ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಚರ್ಚೆಗಳೂ ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೇಗ ಪಡೆದವು.

ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪರೀಕ್ಷೆ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು

ಅಪಾರ ಬಹುಮತ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಅದು ಇನ್ನೊಂದು ಅಪಾಯವನ್ನೂ ತರುತ್ತದೆ.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಧ್ವನಿ ದುರ್ಬಲವಾಗುವುದು.

ಸರ್ಕಾರದೊಳಗಿನ ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು.

ಇದು 1971ರ ನಂತರ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸರ್ಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿಬಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

ಇದೀಗ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆಯೂ ಇದೇ ಸವಾಲು ಇತ್ತು.

ಶಾಹ್ ಬಾನೋ ಪ್ರಕರಣ (1985)

1985ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆ ಶಾಹ್ ಬಾನೋ ಅವರಿಗೆ ಜೀವನಾಂಶ ನೀಡುವ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತೀರ್ಪು ನೀಡಲಾಯಿತು.

ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಘಟನೆಗಳು ತೀರ್ಪಿಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವು.

ಸರ್ಕಾರ ನಂತರ Muslim Women (Protection of Rights on Divorce) Act, 1986 ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸಲು ಈ ಕಾನೂನು ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ಸರ್ಕಾರವು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ಆತ್ಮವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಿಂತ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಪ್ರಕರಣ ಇಂದಿಗೂ ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷತೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಸಂಬಂಧ ಕುರಿತು ನಡೆಯುವ ಚರ್ಚೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯಿತು

1986ರಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ವಿವಾದಿತ ಸ್ಥಳದ ಬೀಗ ತೆರೆಯಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು.

ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ವೇಗ ದೊರೆಯಿತು.

ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಇದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಅಜೆಂಡಾವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿತು.

ಬೊಫೋರ್ಸ್: ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ರಾಜಕೀಯ ತಿರುವು

ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಬೊಫೋರ್ಸ್ ಹೌವಿಟ್ಜರ್ ತೋಪುಗಳ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ಕಮಿಷನ್ ಪಾವತಿಯ ಆರೋಪಗಳು ಬಹಿರಂಗವಾದವು.

ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು

ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನಿರಾಕರಿಸಿತು.

ಒಪ್ಪಂದವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿತು.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ವಾದ

ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ನಡೆದಿದೆ.

ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸದ ಪರಿಣಾಮ

ಬೊಫೋರ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣ ಕೇವಲ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದದ ವಿವಾದವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಅದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.

"ಸ್ವಚ್ಛ" ನಾಯಕ ಎಂಬ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಇದು ಹೊಡೆತ ನೀಡಿತು.

ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ನಾಯಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಬರತೊಡಗಿದರು.

ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್.

ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್: ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯದ ಹೊಸ ಮುಖ

ಹಿಂದಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.

ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಏರಿಕೆ ಮುಂದಿನ 1989ರ ಚುನಾವಣೆಗೆ ವೇದಿಕೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿತು.

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬದಲಾಯಿತು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ.

ಬಡತನ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.

ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಈಗ

"ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ"

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಯಿತು.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

1984

↓

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಹುಮತ

↓

ಆಧುನೀಕರಣ

↓

ಶಾಹ್ ಬಾನೋ

↓

ಅಯೋಧ್ಯೆ

↓

ಬೊಫೋರ್ಸ್

↓

ವಿಶ್ವಾಸದ ಸಂಕಷ್ಟ

↓

1989ರ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನೆಲೆ

ಮಂಡಲ್, ಕಮಂಡಲ್ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ (1989–1992)

"ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚುನಾವಣೆಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಚುನಾವಣೆಗಳು ರಾಜಕೀಯದ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ. 1989 ಅಂತಹ ಒಂದು ತಿರುವು."

1989: ಒಂದು ಯುಗದ ಅಂತ್ಯ, ಮತ್ತೊಂದು ಯುಗದ ಆರಂಭ

1989ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ಕೇವಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿರುದ್ಧದ ಮತದಾನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಅದು ಮೂರು ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಜನರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಬೊಫೋರ್ಸ್ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳು.
ಅಧಿಕಾರದ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸ ಕುಗ್ಗುವುದು.
ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ.

ಫಲಿತಾಂಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.

ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬಹುಮತ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.

ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ನೇತೃತ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೋರ್ಚಾ (National Front) ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು.

ಆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಎರಡು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಗಳು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದವು.

ಒಂದೆಡೆ ಬಿಜೆಪಿ.

ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಎಡಪಕ್ಷಗಳು.

ಈ ಮೈತ್ರಿಯು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ, ಅದರೊಳಗೆ ವೈಚಾರಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಬೀಜಗಳು ಮೊದಲ ದಿನದಿಂದಲೇ ಇದ್ದವು.

ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್: ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧದಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದತ್ತ

ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಮುಖವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದರು.

ಆದರೆ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ ನಂತರ ಅವರ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಧಾರ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಕುರಿತು ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಕುರಿತು.

ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗ ಎಂದರೇನು?

1979ರಲ್ಲಿ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ಸರ್ಕಾರ ಬಿ.ಪಿ. ಮಂಡಲ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಆಯೋಗವನ್ನು ರಚಿಸಿತ್ತು.

ಆಯೋಗದ ಉದ್ದೇಶ:

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು.

1980ರಲ್ಲಿ ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗ ತನ್ನ ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು.

ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಫಾರಸು:

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ (OBC) 27% ಮೀಸಲಾತಿ.

ಈ ವರದಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜಾರಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.

1990: ಒಂದು ಘೋಷಣೆ ದೇಶವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು

ಆಗಸ್ಟ್ 1990.

ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಸರ್ಕಾರ ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗದ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.

ಕೆಲವರಿಗೆ ಇದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಹೆಜ್ಜೆ.

ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರಿಗೆ ಇದು ಅರ್ಹತೆಯ (Merit) ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ನಿರ್ಧಾರ.

ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿದ್ದು:

ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಇದೆ.

ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಧನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮ (Affirmative Action) ಅಗತ್ಯ.

ಮೀಸಲಾತಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಸಾಧನ.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ವಿರೋಧಿಗಳು ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದರು.

ಮೀಸಲಾತಿಯ ಮಾನದಂಡ ಯಾವುದು?
ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂದುಳಿದವರ ಸ್ಥಿತಿ?
ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ?
ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿಭಜನೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದೇ?

ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ತೀವ್ರವಾದವು.

ಕೆಲವರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಿದರು.

ಈ ಘಟನೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಆಳವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದವು.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಪಾತ್ರ

ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ತಲುಪಿತು.

1992ರ ಇಂದ್ರಾ ಸಾಹ್ನಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ OBC ಮೀಸಲಾತಿಯ ತತ್ವವನ್ನು ಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಿತು.

ಆದರೆ ಕೆಲವು ಮಿತಿಗಳನ್ನೂ ವಿಧಿಸಿತು.

ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 50% ಮೀರಬಾರದು.
"ಕ್ರೀಮಿ ಲೇಯರ್" ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು.

ಇದು ಭಾರತದ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಯಿತು.

ಇನ್ನೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಅಲೆ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು

ಮಂಡಲ್ ದೇಶವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಚರ್ಚೆಯತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ದಿತು.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಚಳುವಳಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಬರತೊಡಗಿತು.

ರಾಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಚಳುವಳಿ.

ಅಯೋಧ್ಯೆ: ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಸಂಗಮ

ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ವಿವಾದ ಹೊಸದಲ್ಲ.

ಅದರ ಬೇರುಗಳು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದಿನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು.

ಆದರೆ 1980ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.

ವಿಶ್ವ ಹಿಂದೂ ಪರಿಷತ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಂಘಟನೆಗಳು ರಾಮ ಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಮುಂದಿಟ್ಟವು.

ಬಿಜೆಪಿ ಈ ಚಳುವಳಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು.

ಎಲ್.ಕೆ. ಅಡ್ವಾಣಿ ಮತ್ತು ರಥಯಾತ್ರೆ

1990ರಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕ ಎಲ್.ಕೆ. ಅಡ್ವಾಣಿ ಸೋಮನಾಥದಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯವರೆಗೆ ರಥಯಾತ್ರೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಬಿಜೆಪಿಯ ವಾದ

ಇದು ಕೇವಲ ದೇವಾಲಯದ ವಿಷಯವಲ್ಲ.

ಇದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ವಿರೋಧಿಗಳ ವಾದ

ಈ ಚಳುವಳಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಧ್ರುವೀಕರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.

ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ತೀವ್ರವಾಗಬಹುದು.

ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪತನ

ಬಿಹಾರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಲಾಲು ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವ್ ಅಡ್ವಾಣಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರು.

ಬಿಜೆಪಿ ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೋರ್ಚಾ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.

ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಸರ್ಕಾರ ಬಹುಮತ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಸರ್ಕಾರ ಕುಸಿಯಿತು.

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.

ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಸರ್ಕಾರ

ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ನಂತರ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಹೊರಗಿನ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು.

ಆದರೆ ಈ ಸರ್ಕಾರವೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ.

ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಕವಾಯಿತು.

1991ರಲ್ಲಿ ದೇಶ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

1991: ಮತ್ತೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಘಾತ

ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದ ವೇಳೆ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಆತ್ಮಾಹುತಿ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆಯಾದರು.

ದೇಶ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು.

ಈ ಘಟನೆ ಚುನಾವಣೆಯ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಿಸಿತು.

ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಕಷ್ಟ

ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ನಡುವೆ ಭಾರತ ಗಂಭೀರ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲು ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಆಮದುಗಳಿಗೆ ಸಾಕಾಗುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿತ್ತು.

ಚಿನ್ನವನ್ನು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಡಮಾನ ಇಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಯಿತು.

ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.

ರಾಜಕೀಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

1989

↓

ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಅಲೆ

↓

1990

ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗ ಜಾರಿ

↓

ರಥಯಾತ್ರೆ

↓

ಸರ್ಕಾರದ ಪತನ

↓

1991

ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಹತ್ಯೆ

↓

ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು

↓

ಪಾಠ

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ರಾಜಕೀಯ ಅಲೆಗಳು ಸಾಗಬಹುದು.

ಒಂದು ಸರ್ಕಾರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ,

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತು,

ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ,

ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಉದ್ಭವಿಸಬಹುದು.

ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಧ್ರುವೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯದ ಉದಯ (1991–1996)

"ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರತಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದವು. ಒಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು ತನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಗುರುತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿತ್ತು."

ನವದೆಹಲಿ. ಜೂನ್ 1991.

ರಾಷ್ಟ್ರವು ರಾಜಕೀಯ ಆಘಾತದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹೊರಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ.

ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಆದರೆ ಅದು ಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತ ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕ ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು.

ಅವರು ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ದೇಶದ ಮುಂದೆ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಕಷ್ಟ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರದ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ: ದೇಶದ ಖಜಾನೆ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು

1991ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು.

ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಆಮದುಗಳಿಗೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲು ಉಳಿದಿತ್ತು.

ಸರ್ಕಾರವು ವಿದೇಶಿ ಸಾಲದಾತರ ವಿಶ್ವಾಸ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಚಿನ್ನದ ಸಂಗ್ರಹದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಬಳಿ ಅಡಮಾನ ಇಡುವಂತಹ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.

ಈ ಘಟನೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿತು.

ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯೂ ಅಗತ್ಯ.

ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣ

ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ ಡಾ. ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.

ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ ಬಜೆಟ್ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ತಿರುವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳು:

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪರವಾನಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಡಿಲಿಕೆ.
ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ.
ಆಮದು ನೀತಿಗಳ ಉದಾರೀಕರಣ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಸುಧಾರಣೆ.
ರೂಪಾಯಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿದ್ದು:

ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿಸಬೇಕು.

ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು.

ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕು.

ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹೊರಬರಲು ರಚನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯ.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಕೆಲವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು:

ಬಡವರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವೇನು?
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಭವಿಷ್ಯ?
ಕೃಷಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ?
ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಹೆಚ್ಚುವುದೇ?

ಈ ಚರ್ಚೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆ.

ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಇದೆ.

1991ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಬದಲಿಸಿವೆ.

ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್: ಕಡಿಮೆ ಮಾತನಾಡಿದರೂ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದ ನಾಯಕ

ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ ಅವರ ಸ್ಥಾನ ವಿಶಿಷ್ಟ.

ಅವರು ಬಹುಮತವಿಲ್ಲದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.

ಆದರೂ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು.

ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅವರನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ "Underestimated Prime Minister" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅವರ ನಾಯಕತ್ವವು ಒಂದು ಪಾಠ ನೀಡಿತು.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮೌನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾರತ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು

ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ,

ಅಯೋಧ್ಯೆ ವಿವಾದ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ ಚಳುವಳಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಬಿಜೆಪಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಯಿತು.

6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1992

ಅಯೋಧ್ಯೆ.

ವಿವಾದಿತ ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ ರಚನೆ ಕಾರ್ ಸೇವಕರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಧ್ವಂಸವಾಯಿತು.

ಈ ಘಟನೆ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಮತ್ತು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ತಿರುವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಘಟನೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿತು.

ನಂತರ ಹಲವಾರು ಸಂಘಟನೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು.

ತನಿಖೆಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು.

ಬಿಜೆಪಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯು ರಾಮಮಂದಿರ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಿತು.

ಆದರೆ ಮಸೀದಿ ಧ್ವಂಸದ ಬಗ್ಗೆ ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಿಲುವುಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಗಿವೆ.

ನಂತರ ಈ ವಿಷಯವು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಭಾಗವಾಯಿತು.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ವಿಮರ್ಶಕರು ಹೇಳಿದರು:

ಸಂವಿಧಾನದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ.
ಧಾರ್ಮಿಕ ಧ್ರುವೀಕರಣ.
ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಫಲ್ಯ.

ನಂತರದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು

ಬಾಬ್ರಿ ಧ್ವಂಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಭೂವಿವಾದದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹಲವು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದವು.

ನಂತರ, 2019ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಭೂವಿವಾದದ ಕುರಿತು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. ಆ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ, ದಾಖಲೆಗಳು, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನದ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ ಧ್ವಂಸವನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿತು, ಆದರೆ ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ವಿವಾದವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು.

ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಹೊಸ ಸಮೀಕರಣ

1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಮೀಕರಣ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಥವಾ ಬಡತನವಷ್ಟೇ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಈ ವಿಷಯಗಳೂ ಪ್ರಮುಖವಾದವು:

ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆ.

ಈ ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷಗಳ ಸುತ್ತ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಹೊಸ ರೂಪ ಪಡೆದಿತು.

ಬಿಜೆಪಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ

1984ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಬಿಜೆಪಿ,

1991ರ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತ್ತು.

ಇದು ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬದಲಾವಣೆ ಅಲ್ಲ.

ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಅಂಶಗಳು:

ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ ಚಳುವಳಿ.
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯ.
ಸಂಘಟನೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ.
ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲದ ನಿರ್ಮಾಣ.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎದುರಿಸಿದ ಹೊಸ ವಾಸ್ತವ್ಯ

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈಗ ಹೊಸ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಅದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು ಬಲವಾಗಿದ್ದವು.

ಬಿಜೆಪಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

1991

↓

ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣ

↓

1992

ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ ಧ್ವಂಸ

↓

ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕೀಯದ ಆರಂಭ

↓

ಬಿಜೆಪಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ

↓

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಹೊಸ ಸವಾಲು

↓

ಪಾಠ

ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು,

ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಧ್ರುವೀಕರಿಸಬಹುದು,

ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಮರುಸಂಘಟಿತವಾಗಬಹುದು.

ಮೈತ್ರಿ ಯುಗದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರ್ಯಾಯದವರೆಗೆ: ಬಿಜೆಪಿ ಉದಯ ಮತ್ತು ವಾಜಪೇಯಿ ಕಾಲ (1996–2004)

"ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೋಲೂ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 13 ದಿನಗಳ ಸರ್ಕಾರವೂ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಬಹುದು."

1996: ಜನರ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು

1996ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.

ಬಿಜೆಪಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಏಕೈಕ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.

ಆದರೆ ಬಹುಮತ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಶಂಕರ್ ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು.

13 ದಿನಗಳ ಸರ್ಕಾರ

ವಾಜಪೇಯಿ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಮತ ಎದುರಿಸುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ಸತ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು.

ಬಹುಮತ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಅಗತ್ಯ ಸಂಖ್ಯಾಬಲ ಇರಲಿಲ್ಲ.

1996ರ ಮೇ 28ರಂದು ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.

ಆ ದಿನ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅದರ ಮೂಲ ಸಂದೇಶ ಹೀಗಿತ್ತು:

"ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ, ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಪಕ್ಷಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಸೋಲುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಈ ದೇಶ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಉಳಿಯಬೇಕು."

ಈ ಮಾತು ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.

ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಾಲ

ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಂತರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಫ್ರಂಟ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ರಚನೆಯಾದವು.

ಮೊದಲು ಎಚ್.ಡಿ. ದೇವೇಗೌಡ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು.

ನಂತರ ಐ.ಕೆ. ಗುಜ್ರಾಲ್ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಈ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು.

ಇದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮಾದರಿ.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ ಸರ್ಕಾರದೊಳಗೆ ಇಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಉಳಿಯುವುದೇ ಅದರ ಬೆಂಬಲದ ಮೇಲೆ.

ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕೀಯದ ಪಾಠ

1996–1998ರ ಅವಧಿ ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.

ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತಕ್ಕಿಂತ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಅದರ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖವೂ ಇತ್ತು.

ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿಧಾನ.
ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಥಿರತೆ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಕ.
ಬೆಂಬಲ ಹಿಂತೆಗೆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಕುಸಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ.

ಇದು ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕೀಯದ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಿತಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ತೋರಿಸಿತು.

1998: ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತೆ ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯಿತು

1998ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು.

ಈ ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನತಾಂತ್ರಿಕ ಮೈತ್ರಿ (NDA) ರಚನೆಯಾಯಿತು.

ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು.

ಈ ಬಾರಿ ಸರ್ಕಾರ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘಟಿತವಾಗಿತ್ತು.

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಬಿಜೆಪಿಯ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರವಾಯಿತು.

ಪೋಖ್ರಾನ್-II: ಜಗತ್ತಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಂದೇಶ

ಮೇ 1998.

ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಪೋಖ್ರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಐದು ಅಣು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು.

ಇದು ಭಾರತದ ಭದ್ರತಾ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಿರುವು.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.
ಅಣು ನಿರೋಧಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (Nuclear Deterrence).
ಭಾರತದ ತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ.

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

ಅಮೆರಿಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದವು.

ಆದರೆ ದೇಶದೊಳಗೆ ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕಿತು.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಎತ್ತಿದರು.

1999: ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ

ಪೋಖ್ರಾನ್ ನಂತರದ ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು ಎದುರಾಯಿತು.

ಕಾರ್ಗಿಲ್.

ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬೆಂಬಲಿತ ನುಸುಳುಕೋರರು ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆ ದಾಟಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು.

ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿತು.

ಹಲವಾರು ವಾರಗಳ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಣಾಮ

ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧವು ಮೂರು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಯಿತು.
ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
ಸೇನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದೇಶದ ಗೌರವ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಯಿತು.

ಆದರೆ ಇದೇ ವೇಳೆ ಭದ್ರತಾ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತಚರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

ಯುದ್ಧ ಗೆದ್ದರೂ,

ನುಸುಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತೇ?

ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಚರ್ಚೆಯಾಯಿತು.

1999: ಸ್ಥಿರ ಎನ್‌ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರ

1999ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಡಿಎ ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು.

ಈ ಬಾರಿ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ೇತರ ಸರ್ಕಾರ ಐದು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.

ಇದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ರಾಜಕೀಯ

ವಾಜಪೇಯಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಗೋಲ್ಡನ್ ಕ್ವಾಡ್ರಿಲ್ಯಾಟರಲ್

ದೆಹಲಿ,

ಮುಂಬೈ,

ಚೆನ್ನೈ,

ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ—

ಈ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಯೋಜನೆ.

ಇದು ಭಾರತದ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬದಲಾವಣೆ

1990ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 2000ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ವೇಗ ಪಡೆದವು.

ಮೊಬೈಲ್ ಸೇವೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ,

ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆ,

ಸ್ಪರ್ಧೆ—

ಇವು ಮುಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಭಾರತದ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದವು.

ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುಗಿದಿರಲಿಲ್ಲ

ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರದಂತೆ,

ವಾಜಪೇಯಿ ಸರ್ಕಾರವೂ ಟೀಕೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

2001: ತೇಹಲ್ಕಾ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ಆರೋಪಗಳು

ರಕ್ಷಣಾ ಖರೀದಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರ ತನಿಖೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವು ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತು.

2002: ಗುಜರಾತ್ ಗಲಭೆಗಳು

ಫೆಬ್ರವರಿ 2002.

ಗೋಧ್ರಾದಲ್ಲಿ ಸಬರ್ಮತಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ರೈಲಿನ ಒಂದು ಬೋಗಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ತಗುಲಿ 59 ಕರಸೇವಕರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.

ಅದರ ನಂತರ ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಯಿತು.

ನೂರಾರು ಜನರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.

ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಮುಸ್ಲಿಮರು; ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯದವರೂ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.

ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು

ಗುಜರಾತ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಹಲವು ಅಧಿಕೃತ ತನಿಖೆಗಳು ರಾಜ್ಯವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದವು.

ನಂತರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (SIT) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆದವು.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಗುಂಪುಗಳು:

ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವೈಫಲ್ಯ,
ಆಡಳಿತದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ವೇಗ,
ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು.

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು

ಗುಜರಾತ್ ಗಲಭೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ರಾಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು ಅಥವಾ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿತು.

ಹಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆಗಳೂ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

ಕೆಲವು ಆರೋಪಗಳ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಕೊರತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು; ಕೆಲವು ಟೀಕೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದವು.

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತೀರ್ಪುಗಳು, ತನಿಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವರದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಓದುವುದು ಅಗತ್ಯ.

"ಇಂಡಿಯಾ ಶೈನಿಂಗ್" ಮತ್ತು 2004ರ ಚುನಾವಣೆ

2004ರ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಎನ್‌ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರ "India Shining" ಅಭಿಯಾನ ಆರಂಭಿಸಿತು.

ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ,

ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ,

ಸ್ಥಿರ ಆಡಳಿತ,

ಇವು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳಾಗಿ ಪ್ರಚಾರಗೊಂಡವು.

ಆದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು.

ಮತದಾರರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸಿದರು.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

1996

↓

13 ದಿನಗಳ ಸರ್ಕಾರ

↓

1998

ಪೋಖ್ರಾನ್

↓

1999

ಕಾರ್ಗಿಲ್

↓

ಸ್ಥಿರ ಎನ್‌ಡಿಎ

↓

ಗೋಲ್ಡನ್ ಕ್ವಾಡ್ರಿಲ್ಯಾಟರಲ್

↓

2002

ಗುಜರಾತ್ ಗಲಭೆಗಳು

↓

2004

ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಚುನಾವಣಾ ಸೋಲು

↓

ಪಾಠ

ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕತ್ವ,

ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ,

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ,

ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕೀಯ—

ಇವೆಲ್ಲವೂ ಚುನಾವಣೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.

ಆದರೆ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ಮತದಾರರ ಸಮಗ್ರ ಅನುಭವದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಹಕ್ಕುಗಳ ರಾಜಕೀಯ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ನೆರಳು (2004–2011)

"ಒಂದು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ಅದರ ಸಾಧನೆಗಳು ಮಾತ್ರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಮೇಲೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅದು ನೀಡುವ ಉತ್ತರಗಳೂ ಅದರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ."

ಮೇ 2004. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಚ್ಚರಿ.

ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರು ಹಲವು ಬಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ತಪ್ಪು ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

2004 ಕೂಡ ಅಂತಹ ಚುನಾವಣೆಯಾಗಿತ್ತು.

"India Shining" ಅಭಿಯಾನದ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಡಿಎ ಅಧಿಕಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸಿವ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ (UPA) ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಯಾಯಿತು.

ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗದೆ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡಾ. ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.

ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಪರೂಪದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿತ್ತು.

ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್: ರಾಜಕೀಯಕ್ಕಿಂತ ಆಡಳಿತದ ಮುಖ

ಡಾ. ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಜನಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಭಾಷಣಗಾರರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರಲ್ಲ.

ಅವರ ಗುರುತು:

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ
ಆಡಳಿತಗಾರ
ಸುಧಾರಣಾವಾದಿ
ಮಿತಭಾಷಿ ನಾಯಕ

ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಒಂದು ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು.

"ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ."

ಹಕ್ಕು ಆಧಾರಿತ ಆಡಳಿತ

2004–2009ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಹತ್ವದ ಕಾನೂನುಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದವು.

ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ (RTI), 2005

ಬಹುಶಃ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರದ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪಾರದರ್ಶಕತಾ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ದೇಶ

ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ.
ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ.
ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಹಕ್ಕು.

ಪರಿಣಾಮ

ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದವರೆಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಾಹಿತಿಯ ಅರ್ಜಿಗಳು ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಲು ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರೂ ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದರು.

ಇಂದಿಗೂ ಅನೇಕ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು RTI ಅನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಧನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

MGNREGA (2005)

ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ 100 ದಿನಗಳ ಕೂಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಭರವಸೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡತನ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ಹಣದ ದುರುಪಯೋಗ.
ನಕಲಿ ದಾಖಲೆಗಳು.
ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಹಣಕಾಸಿನ ಹೊರೆ.

ಇತಿಹಾಸದ ದೃಷ್ಟಿ

ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ಜಾಲದಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.

ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳು

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ

ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ (2006)
ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ (2009)

ಜಾರಿಯಾದವು.

ಈ ಕಾನೂನುಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನೂ ಜೋಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದಶಕ

2004ರಿಂದ 2008ರವರೆಗೆ ಭಾರತ ವೇಗವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.

ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಸ್ತರಣೆ.
ಐಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆ.
ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ.
ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ವಿಸ್ತರಣೆ.
ನಗರೀಕರಣದ ವೇಗ.

ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬಲಗೊಂಡಿತು.

ಅಮೆರಿಕದೊಂದಿಗೆ ಅಣು ಒಪ್ಪಂದ

2008ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ–ಅಮೆರಿಕಾ ನಾಗರಿಕ ಅಣು ಒಪ್ಪಂದ ನಡೆಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ.
ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಬಲಪಡಿಸುವುದು.
ಅಣು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ವಾದ

ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ.
ಅಮೆರಿಕದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅವಲಂಬನೆ.

ಈ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಮತವೂ ನಡೆಯಿತು.

ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಬಹುಮತ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

26/11: ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಹೊಸ ಸವಾಲು

26 ನವೆಂಬರ್ 2008.

ಮುಂಬೈ.

ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಉಗ್ರ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು,

ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ,

ಯಹೂದಿ ಕೇಂದ್ರ,

ಕಫೆಗಳು—

ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು.

166 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆ (NIA) ರಚನೆ.
ಕರಾವಳಿ ಭದ್ರತೆ ಬಲಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳು.
ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ವಿರುದ್ಧದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪುನರ್‌ವಿಮರ್ಶೆ.

ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಗುಪ್ತಚರ ವೈಫಲ್ಯ?
ಭದ್ರತಾ ಸಮನ್ವಯದ ಕೊರತೆ?
ತುರ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬ?

26/11 ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಆದರೆ ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು

ಸರ್ಕಾರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ,

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಬೇರೆ ವಿಷಯವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಿದ್ದವು.

ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ.

2G ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ ಹಂಚಿಕೆ ವಿವಾದ

ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಪರವಾನಗಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮಗಳ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು.

CAG ವರದಿ

ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಭವನೀಯ ಆದಾಯ ನಷ್ಟದ ಅಂದಾಜನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿತು.

ಆ ಅಂಕಿ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಷಯವಾಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು

ಯಾವುದೇ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಅಕ್ರಮ ನಡೆದಿಲ್ಲ.

ನೀತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ವಾದ

ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ನಡೆದಿದೆ.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಹಂಚಲಾಗಿಲ್ಲ.

ನಂತರದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬೆಳವಣಿಗೆ

2012ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 122 ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು.

ನಂತರ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ 2017ರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ಖುಲಾಸೆ ಮಾಡಿತು.

ಈ ಪ್ರಕರಣ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಪಾಠ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಜಕೀಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ನೀತಿ ವೈಫಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಅಪರಾಧ—ಈ ಮೂರೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲ.

2010: ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ

ದೆಹಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದ ಕುರಿತು ಅಕ್ರಮಗಳ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು.

CAG ವರದಿ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು.

ಸರ್ಕಾರ ತನಿಖೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು.

ನಂತರ ಹಲವು ತನಿಖೆಗಳು ನಡೆದವು.

ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಹಂಚಿಕೆ (Coal Allocation) ವಿವಾದ

ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಬ್ಲಾಕ್ ಹಂಚಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಕುರಿತು CAG ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತು.

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳಿಂದ ತರಾಟೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಮಾಧ್ಯಮದ ಬದಲಾವಣೆ

ಈ ದಶಕದಲ್ಲಿ 24×7 ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಬದಲಿಸತೊಡಗಿದವು.

ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳು,

ಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು,

ಚರ್ಚಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು,

ನೇರ ಪ್ರಸಾರ—

ಇವು ರಾಜಕೀಯದ ವೇಗವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು.

ಸರ್ಕಾರ ಈಗ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ,

ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪರದೆಯ ಮೇಲೂ ಪ್ರತಿದಿನ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಿಸಿತು.

ವಿಶ್ವಾಸದ ಸಂಕಷ್ಟ

2004–2008ರ ನಡುವೆ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

2009–2011ರ ವೇಳೆಗೆ ಅದರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯ ಆವರಿಸಿತು.

ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ.

ಇಲ್ಲಿಂದ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

RTI

↓

MGNREGA

↓

ಅಣು ಒಪ್ಪಂದ

↓

26/11

↓

CWG

↓

Coal Allocation

↓

ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸ ಕುಸಿತ

↓

ಪ್ರಶ್ನೆ

ಒಂದು ಸರ್ಕಾರ ದೊಡ್ಡ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ,

ಅದರ ಮೇಲೆ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ನೆರಳು ಬಿದ್ದರೆ,

ಇತಿಹಾಸ ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ?

ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ಜನಾಕ್ರೋಶದಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ರಾಂತಿಯವರೆಗೆ (2011–2014)

"ಕೆಲವು ಜನಾಂದೋಲನಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ರಾಜಕೀಯದ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ. 2011ರ ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ ಚಳುವಳಿ ಎರಡನ್ನೂ ಮಾಡಿತು."

ದೆಹಲಿ. ಏಪ್ರಿಲ್ 2011. ಜಂತರ್ ಮಂತರ್.

ಬಿಳಿ ಖಾದಿ ಟೋಪಿ.

ಸರಳ ಬಿಳಿ ಕುರ್ತಾ.

74 ವರ್ಷದ ಒಬ್ಬ ಗಾಂಧಿವಾದಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಉಪವಾಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಅವರ ಹೆಸರು ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ.

ಮೊದಲ ದಿನ ಇದನ್ನು ದೆಹಲಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಎಂದು ಅನೇಕರು ನೋಡಿದರು.

ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ನೂರಾರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಬೀದಿಗಿಳಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಕೈಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ.

ತಲೆಯ ಮೇಲೆ "ನಾನು ಅಣ್ಣಾ" ಎಂಬ ಟೋಪಿ.

ಬಾಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಘೋಷಣೆ—

"ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮುಕ್ತ ಭಾರತ."

ಈ ಆಕ್ರೋಶ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿತು?

2011ರ ಚಳುವಳಿ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ.

ಅದರ ಹಿಂದೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇತ್ತು.

2G ವಿವಾದ.
ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆರೋಪಗಳು.
ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಹಂಚಿಕೆ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.
ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ.
ಆಡಳಿತ ನಿಧಾನವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಟೀಕೆ.
24×7 ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳ ನಿರಂತರ ವರದಿಗಳು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ವೇಗವಾದ ವಿಸ್ತರಣೆ.

ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣಾ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದವು.

ಲೋಕಪಾಲ್: ಒಂದು ಹಳೆಯ ಬೇಡಿಕೆ, ಹೊಸ ರೂಪ

ಲೋಕಪಾಲ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹೊಸದಲ್ಲ.

1960ರ ದಶಕದಿಂದಲೇ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು.

ಆದರೆ ಹಲವು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಮಸೂದೆ ಕಾನೂನಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆ:

ಬಲಿಷ್ಠ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೋಕಪಾಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು

ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.

ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ ಹೀಗಿತ್ತು:

ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
ಸಂಸತ್ತೇ ಕಾನೂನು ರಚಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ.
ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಸಲಹೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾದರೂ, ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರ ಸಂಸತ್ತಿನದು.

ಚಳುವಳಿಯ ವಾದ

ಅಣ್ಣಾ ತಂಡದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ:

ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲ.
ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.
ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಬಲಿಷ್ಠ ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇಕು.

ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನ: ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಹೊಸ ಮುಖ

2011ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಉಪವಾಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಐಟಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು.
ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು.
ನಿವೃತ್ತ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರು.
ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳು.
ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯರೂ.

ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಗರ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ದೊಡ್ಡ ಜನಾಂದೋಲನವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೊದಲ ರಾಜಕೀಯ ಯುಗ

ಈ ಚಳುವಳಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ.

ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಜನಾಂದೋಲನ.

Facebook.

Twitter.

SMS ಅಭಿಯಾನಗಳು.

YouTube.

24×7 ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳು.

ಇವೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಸಿದವು.

2011ರ ನಂತರ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂವಹನ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಯುಧವಾಯಿತು.

ಒಂದು ಹೊಸ ಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗೆ

ಈ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು

ಅರವಿಂದ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್.

ಮಾಜಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿ.

RTI ಕಾರ್ಯಕರ್ತ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಾರ.

ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರು ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.

ಆದರೆ ಬೇಗನೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು.

ರಾಜಕೀಯದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯವೇ?

ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ ಅವರ ನಿಲುವು:

ಚಳುವಳಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಬಾರದು.

ನೈತಿಕ ಒತ್ತಡದ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬದಲಾಗಬೇಕು.

ಅರವಿಂದ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಅವರ ನಿಲುವು

ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾದರೆ

ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು.

ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ನಂತರ 2012ರಲ್ಲಿ

ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷ (AAP) ಹುಟ್ಟಿತು.

ಇದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ.

ನಿರ್ಭಯಾ: ಮತ್ತೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಗೃತಿ

ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012.

ದೆಹಲಿ.

23 ವರ್ಷದ ಯುವತಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಕ್ರೂರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲೆ ದೇಶವನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸಿತು.

ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಬೀದಿಗಿಳಿದರು.

ಈ ಬಾರಿ ವಿಷಯ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವಲ್ಲ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಸುರಕ್ಷತೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜೆ.ಎಸ್. ವರ್ಮಾ ಸಮಿತಿ ರಚನೆ.
ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕಾನೂನು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು.
ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ಈ ಘಟನೆ ಜನಾಂದೋಲನಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತೋರಿಸಿತು.

2013: ಲೋಕಪಾಲ್ ಕಾಯ್ದೆ

ದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆಗಳ ನಂತರ ಸಂಸತ್ತು

ಲೋಕಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಲೋಕಾಯುಕ್ತ ಕಾಯ್ದೆ, 2013

ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.

ಇದು ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಆದರೆ ಚರ್ಚೆ ಇಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ.

ಕಾನೂನು ಜಾರಿಯಾಗುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕೇ?

ಅಥವಾ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನವೇ ಮುಖ್ಯವೇ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

ಯುಪಿಎ-2: ಸಾಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟಗಳು

2011–2014ರ ವೇಳೆಗೆ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ವಿರುದ್ಧ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಮೂಡಿದ್ದವು.

ಬೆಂಬಲಿಗರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ

ಹಕ್ಕು ಆಧಾರಿತ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು.
ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಿಂದಿನ ದಶಕ.
ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ.
ಅಣು ಒಪ್ಪಂದದ ಯಶಸ್ಸು.

ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ

ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳು.
ಆಡಳಿತದ ನಿಧಾನಗತಿ.
"Policy Paralysis" ಎಂಬ ಟೀಕೆ.
ನಾಯಕತ್ವದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಕೊರತೆ.

ಈ ಎರಡು ಕಥೆಗಳು 2014ರ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾದವು.

ಗುಜರಾತ್‌ನಿಂದ ದೆಹಲಿಯವರೆಗೆ

ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ನಾಯಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದರು.

ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ.

ಗುಜರಾತ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಬಿಜೆಪಿಯು ಅವರನ್ನು 2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.

2014ರ ಚುನಾವಣೆ: ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲ

ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳು:

ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧ.
ಉದ್ಯೋಗ.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.
ಬಲಿಷ್ಠ ನಾಯಕತ್ವ.
ಆಡಳಿತದ ದಕ್ಷತೆ.
ಯುವಜನರ ಆಶಯಗಳು.

ಬಿಜೆಪಿಯು "ಅಭಿವೃದ್ಧಿ"ಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಕಥನವಾಗಿಸಿತು.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು.

ದೇಶ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

↓

CWG

↓

Coal Allocation

↓

ಅಣ್ಣಾ ಚಳುವಳಿ

↓

ಲೋಕಪಾಲ್

↓

AAP ಉದಯ

↓

ನಿರ್ಭಯಾ

↓

2014ರ ಚುನಾವಣೆ

↓

ಪಾಠ

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ

ಜನರ ಆಕ್ರೋಶವೇ ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಹುಮತದ ಮರುಪ್ರವೇಶ: ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಯುಗದ ಆರಂಭ (2014–2016)

"1971ರ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, 2014ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ನಾಯಕನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತ ನೀಡಿತು. ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸವು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಕೇಳಿತು—ಬಹುಮತವು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮಿತಿಯನ್ನು ಯಾರು ವಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ?"

16 ಮೇ 2014.

ಮತ ಎಣಿಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ವೇಳೆಗೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.

ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬಹುಮತ ಗಳಿಸಿತ್ತು.

1984ರ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಂದು ಪಕ್ಷ ತನ್ನದೇ ಆದ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು.

ಇದು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಇದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಕಥನವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು.

2014ರ ಜನಾದೇಶದ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಕಾರಣಗಳು

ಯಾವುದೇ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಕಾರಣ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

2014ರ ತೀರ್ಪಿನ ಹಿಂದೆ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.

ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲಿನ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳು.
ಆಡಳಿತದ ನಿಧಾನಗತಿ ಎಂಬ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾವನೆ.
ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆ.
ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಆಸೆ.
ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಚಾರ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬಳಕೆ.
ಬಲಿಷ್ಠ ನಾಯಕತ್ವದ ಬೇಡಿಕೆ.

ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು ಸೇರಿ ಬಿಜೆಪಿ ಪರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಾದೇಶ ನಿರ್ಮಿಸಿದವು.

ಒಂದು ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಶೈಲಿ

ಮೇ 26, 2014.

ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.

ಅವರ ನಾಯಕತ್ವ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿಗಳಿಗಿಂತ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು.

ಅತ್ಯಂತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂವಹನ.
ನೇರವಾಗಿ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆ.
ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಸಂಯೋಜನೆ.
ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಕಚೇರಿಯ (PMO) ಹೆಚ್ಚಿದ ಪಾತ್ರ.

ಬೆಂಬಲಿಗರು ಇದನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕ ನಾಯಕತ್ವ ಎಂದು ಕರೆದರು.

ವಿಮರ್ಶಕರು ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಜನಧನ್ ಯೋಜನೆ

ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರದ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು

ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜನಧನ್ ಯೋಜನೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ದೇಶ

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ.
ಹಣಕಾಸಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ.
ಸರ್ಕಾರಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದು.

ನಂತರ Direct Benefit Transfer (DBT) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.

ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ

2014ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ

ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಇದು ಕೇವಲ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಅಭಿಯಾನವಲ್ಲ.

ಶೌಚಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ,

ಮುಕ್ತ ಶೌಚ ಪದ್ಧತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು,

ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು—

ಇವುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.

ಬೆಂಬಲಿಗರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ

ಗ್ರಾಮೀಣ ನೈರ್ಮಲ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ.

ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಶೌಚಾಲಯಗಳ ಬಳಕೆ ಎಷ್ಟು?
ವರದಿಯಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ನಿಖರತೆ?
ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಿರ್ವಹಣೆ?

ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ

2015ರಲ್ಲಿ

Digital India ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

ಉದ್ದೇಶ:

ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೇವೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ.
ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಲಭ್ಯತೆ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷರತೆ.

ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ UPI, ಆಧಾರ್ ಆಧಾರಿತ ಸೇವೆಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇ-ಆಡಳಿತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಮುಖ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.

ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಹೊಸ ಶೈಲಿ

ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ ಹೆಚ್ಚು ದೃಶ್ಯಮಾನವಾಯಿತು.

ಅವರು ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.

ಭಾರತೀಯ ವಲಸಿಗರೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.

ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ವಿಮರ್ಶಕರು ಕೆಲವು ನೀತಿಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದರೂ, ಭಾರತದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ದೃಶ್ಯಮಾನತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅನೇಕ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಗಮನಿಸಿದರು.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಚರ್ಚೆ

ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಚರ್ಚೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ.

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ

"ರಾಷ್ಟ್ರವಿರೋಧಿ" (Anti-National),
"ದೇಶಭಕ್ತ" (Nationalist),
"Urban Naxal",
"ಟುಕಡೆ ಟುಕಡೆ ಗ್ಯಾಂಗ್"

ಇತ್ಯಾದಿ ಪದಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಳಿಸತೊಡಗಿದವು.

ಈ ಪದಗಳಿಗೆ ಏಕರೂಪದ ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಲ್ಲ.

ಅವು ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಪದಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಜೆಎನ್‌ಯು ವಿವಾದ (2016)

ದೆಹಲಿ‌ನ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಂತರ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿಗರ ವಾದ

ದೇಶದ ವಿರುದ್ಧದ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತೆ ಮುಖ್ಯ.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಭಾಗ.

ಕೆಲವು ಆರೋಪಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳ ನಿಖರತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದವು.

ಈ ಘಟನೆ ಒಂದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು.

ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಟೀಕಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದು ಒಂದೇ ವಿಷಯವೇ?

ಸಂವಿಧಾನದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ

ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ,

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ,

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ,

ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿವಾದದಲ್ಲೂ ಸಮತೋಲನದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ?
ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ನಿರ್ಬಂಧ ಎಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ?

ಈ ಚರ್ಚೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು

2014ರ ನಂತರ ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದೇ?
ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೇಗಿದೆ?
ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಾತ್ರ?
ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ?

ಸರ್ಕಾರದ ಉತ್ತರ

ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರವೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಅಗತ್ಯ.

ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ

ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.

ಈ ಚರ್ಚೆ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಾಢವಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬ ನಾಯಕ, ಒಂದು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್

ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂತು.

ಹಿಂದೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಪಕ್ಷಗಳ ಸುತ್ತ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.

2014ರ ನಂತರ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ನಾಯಕಕೇಂದ್ರಿತವಾಗತೊಡಗಿದವು.

ಬೆಂಬಲಿಗರು ಇದನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕ ನಾಯಕತ್ವವೆಂದು ನೋಡಿದರು.

ವಿಮರ್ಶಕರು ವ್ಯಕ್ತಿಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಅತಿಯಾದ ವೈಯಕ್ತಿಕೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು.

ಇದು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೊಸ ಹಂತವಾಗಿತ್ತು.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

2014

↓

ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತ

↓

ಜನಧನ್

↓

ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ

↓

ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ

↓

ಹೊಸ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ

↓

ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳು

↓

ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

↓

ಪಾಠ

ಪ್ರತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಾದೇಶದ ನಂತರ ಎರಡು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.

ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಮಾಜ ಅದರ ಅಧಿಕಾರದ ಮಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಹಜ ಚಕ್ರ.

ಒಂದು ರಾತ್ರಿ, ಒಂದು ಘೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ಬದುಕು: ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದಿಂದ ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ವರೆಗೆ (2016–2018)

"ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಎರಡನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದಿಗೂ ಒಂದೇ—ಉದ್ದೇಶ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪರಿಣಾಮ ಏನು?"

ನವದೆಹಲಿ. 8 ನವೆಂಬರ್ 2016. ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿದ ಭಾಷಣಗಳು ಯುದ್ಧ, ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಘೋಷಣೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು.

ಆ ಸಂಜೆ ದೇಶವೂ ಅದನ್ನೇ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಮತ್ತು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

₹500 ಮತ್ತು ₹1000 ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಿಂದ ಅಮಾನ್ಯ.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನಗದು ಮೌಲ್ಯದ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ಎಟಿಎಂಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ ಮಳಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿಸಲಾಯಿತು.

"ಈಗ ಏನು?"

ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ದೇಶ

ಸರ್ಕಾರ ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣಕ್ಕೆ ಹಲವು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು.

ಕಪ್ಪುಹಣದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ.
ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ.
ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹಣದ ಹರಿವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ.
ಔಪಚಾರಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ.

ಇದು ಕೇವಲ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು.

ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಅಭಿಯಾನ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.

ಮೊದಲ ವಾರ: ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಮುಂದೆ ಭಾರತ

ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ದೃಶ್ಯ ಕಂಡುಬಂತು.

ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಮುಂದೆ ಉದ್ದ ಸಾಲುಗಳು.
ಎಟಿಎಂಗಳಲ್ಲಿ ಹಣದ ಕೊರತೆ.
ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅಡಚಣೆ.
ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಕೆಲಸದ ಸಮಸ್ಯೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಗದು ಅಭಾವ.

ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದ ಪರಿಣಾಮ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರ್ಗಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ರೈತನ ಕಥೆ

ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ರೈತನು ಬೆಳೆಯನ್ನು ಮಾರಿದ್ದ.

ಪಾವತಿ ಹಳೆಯ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು.

ಬ್ಯಾಂಕ್ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು.

ಹೊಸ ನೋಟುಗಳು ಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.

ಅವನಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ದೇಶ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಅವನ ತಕ್ಷಣದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬೇರೆ.

"ನಾಳೆ ಬೀಜವನ್ನು ಹೇಗೆ ಖರೀದಿಸಲಿ?"

ಒಂದು ಅಂಗಡಿಯ ಕಥೆ

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿ.

ಗ್ರಾಹಕರು ಇದ್ದರು.

ಆದರೆ ನಗದು ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿಯವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಅವರು ನಂತರ ಹೇಳಿದ್ದು,

"ಮೊದಲಿಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅದು ಅಭ್ಯಾಸವಾಯಿತು."

ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದ ಅನುಭವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಸರ್ಕಾರದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ,

ತೆರಿಗೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರೇರಣೆ ದೊರೆಯಿತು.
ಹಣಕಾಸಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
ಔಪಚಾರಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಬಂದರು.

ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದವು.

ಕಪ್ಪುಹಣ ನಗದಿನ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಎಷ್ಟು ಇತ್ತು?
ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಆದ ಹೊಡೆತ ಎಷ್ಟು?
ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ?
ಉದ್ಯೋಗ ನಷ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣ?
ಜಿಡಿಪಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ?

ನಂತರ ಲಭ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿ

ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಲಾದ ಬಹುತೇಕ ನೋಟುಗಳು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಮರಳಿದ್ದವು.

ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ವಿಮರ್ಶಕರು ಕಪ್ಪುಹಣದ ವಿರುದ್ಧದ ಗುರಿಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ನೋಟುಗಳು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ಮರಳಿದುದೇ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಳಗೆ ತಂದಿದೆ, ತೆರಿಗೆ ಅನುಸರಣೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನೆರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿತು.

ಇಲ್ಲಿಯೂ ಇತಿಹಾಸ ಒಂದೇ ಉತ್ತರ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ನೀತಿಯ ವಿಭಿನ್ನ ಗುರಿಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಅಳೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಭಾರತದ ವೇಗ

ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದ ನಂತರ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳ ಬಳಕೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತು.

ಆದರೆ ಅದರ ಹಿಂದೆ ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣ ಮಾತ್ರ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು.

ಜನಧನ್ ಖಾತೆಗಳು.
ಆಧಾರ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ.
ಮೊಬೈಲ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ವಿಸ್ತರಣೆ.
ಕಡಿಮೆ ದರದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್‌ಗಳು.
UPI ವೇದಿಕೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ.

UPI: ಮೌನವಾಗಿ ನಡೆದ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಾಂತಿ

2016ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ Unified Payments Interface (UPI) ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆಯಾಯಿತು.

ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ:

ತ್ವರಿತ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ.
ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ.
ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಸುಲಭ ಸಂಪರ್ಕ.
QR ಕೋಡ್ ಆಧಾರಿತ ಪಾವತಿಗಳು.

ಇಂದು ಟೀ ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯವರೆಗೆ UPI ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಅನೇಕ ಜಾಗತಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಭಾರತದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹ ನವೀನತೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ.

ಇದು ಈ ಅವಧಿಯ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೀತಿ ಯಶಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

GST: ಒಂದು ದೇಶ, ಒಂದು ತೆರಿಗೆ?

1 ಜುಲೈ 2017.

ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನ.

Goods and Services Tax (GST) ಜಾರಿಯಾಯಿತು.

ವಾಸ್ತವವಾಗಿ GST ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲ.

ಇದರ ಚರ್ಚೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಯುಪಿಎ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು.

ಎನ್‌ಡಿಎ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು.

ಇದು ಭಾರತೀಯ ಫೆಡರಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಹಕಾರದ ಉದಾಹರಣೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಏಕೀಕೃತ ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
ತೆರಿಗೆಗಳ ಸರಳೀಕರಣ.
ವ್ಯವಹಾರ ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದು.
ತೆರಿಗೆ ಸೋರಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು.
ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸರಣೆ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಳ.
ಅನೇಕ ತೆರಿಗೆ ದರಗಳ ಗೊಂದಲ.
ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ರಿಫಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬ.

ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ GST ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಹಲವು ಬಾರಿ ತೆರಿಗೆ ದರಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು.

ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಹಕಾರಿ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ (Cooperative Federalism) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

"ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯಾ" ಕಥನ

2017–18ರ ವೇಳೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒಂದು ಹೊಸ ಕಥನದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿತು.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ.
ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ.
ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಇಂಡಿಯಾ.
ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ.
ಜನ್ ಧನ್.
ಉಜ್ವಲಾ.
DBT.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು "ಹೊಸ ಭಾರತ" ನಿರ್ಮಾಣದ ಭಾಗವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.

ಇನ್ನೊಂದು ಚರ್ಚೆ: ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ

ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.

ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ.
ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ವಾತಾವರಣ.
ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ.
ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ.

ಸರ್ಕಾರದ ಉತ್ತರ

ಕಾನೂನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ.

ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ಕ್ರಮ ಅನಿವಾರ್ಯ.

ವಿಮರ್ಶಕರ ಉತ್ತರ

ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಲದು.

ಅವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

2016

↓

ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣ

↓

ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ

↓

UPI ಬೆಳವಣಿಗೆ

↓

2017

GST

↓

ಹೊಸ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು

↓

ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ

↓

ಪಾಠ

ಒಂದು ಸರ್ಕಾರ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ

ಯಶಸ್ವಿ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬಹುದು,
ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು,
ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರದ ಮಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಎದುರಿಸಬಹುದು.

ಈ ಮೂರು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲ.

ಅವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಹಜ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ರಾಷ್ಟ್ರಭದ್ರತೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು: ಎರಡನೇ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ಆರಂಭ (2019–2020)

"ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಭದ್ರತೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಆದರೆ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರಮವೂ ಸಂವಿಧಾನ, ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ."

14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019. ಪುಲ್ವಾಮಾ.

ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪುಲ್ವಾಮಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ CRPF ಯೋಧರ ವಾಹನಗಳ ಕಾಫಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಆತ್ಮಾಹುತಿ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು.

40ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಧರು ಹುತಾತ್ಮರಾದರು.

ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.

ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಉಗ್ರ ದಾಳಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರ ವಿಷಯವಾಯಿತು.

ಬಾಲಾಕೋಟ್ ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿ

ಫೆಬ್ರವರಿ 26, 2019ರಂದು ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬಾಲಾಕೋಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಗ್ರರ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು

ಇದು ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ವಿರುದ್ಧದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಕ್ರಮ.
ಉಗ್ರ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ನಿಲುವು

ಅನೇಕ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೂ, ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಬಾರದು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದವು.

ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಚರ್ಚೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕೀಯದ ವಿಷಯವಾಗಬಹುದೇ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಏಕಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ.

2019ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ

2019ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ 2014ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮರಳಿತು.

ಇದು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು.

ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆ.
ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ತಲುಪಿಕೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಕುರಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮನೋಭಾವ.

ಈ ಫಲಿತಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ಬಿಜೆಪಿ ಎರಡನೇ ಅವಧಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು.

ಒಂದು ಹಳೆಯ ವಾಗ್ದಾನ

2019ರ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು—

ಅನುಚ್ಛೇದ 370.

5 ಆಗಸ್ಟ್ 2019: ಅನುಚ್ಛೇದ 370 ರದ್ದು

ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.

ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಮರುಸಂಘಟಿಸಲಾಯಿತು.

ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ
ಲಡಾಖ್

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ದೇಶದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕೀಕರಣ.
ಒಂದೇ ಸಂವಿಧಾನ, ಒಂದೇ ಧ್ವಜ.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶ.
ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಮೊದಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.
ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂವಹನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು.
ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರ ಬಂಧನ.
ಫೆಡರಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.

ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚರ್ಚಿತ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದರು.

ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ.
ಫೆಡರಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಿತಿಗಳು.
ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಬದಲಾಯಿಸುವ ವಿಧಾನ.

ಈ ವಿಷಯ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸವಾಲಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ನಂತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಕ್ರಮದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿತು, ಆದರೆ ಫೆಡರಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯತ್ವ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದವು.

ನಾಗರಿಕತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (CAA)

ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019.

ಸಂಸತ್ತು Citizenship (Amendment) Act ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.

ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿಂಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಗೆ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.

ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು

ಇದು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರ ವಿರುದ್ಧದ ಕಾನೂನು ಅಲ್ಲ.
ನೆರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿಂಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಗೆ ಮಾನವೀಯ ನೆರವು.
ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕರ ನಾಗರಿಕತ್ವವನ್ನು ಇದು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು, ಕೆಲವು ನಾಗರಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸಂವಿಧಾನ ತಜ್ಞರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಾಗರಿಕತ್ವ ನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ ಸಮಾನತೆಯ ತತ್ವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವೇ?
CAA, NRC ಮತ್ತು NPR ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಯಾದರೆ ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ಉಂಟಾಗಬಹುದೇ?

ಈ ಚರ್ಚೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಶಾಹೀನ್ ಬಾಗ್: ಒಂದು ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆ

ದೆಹಲಿ.

ಶಾಹೀನ್ ಬಾಗ್.

ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಮಹಿಳೆಯರು ಶಾಂತಿಯುತ ಧರಣಿ ನಡೆಸಿದರು.

ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಂಕೇತಗಳು,

ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರತಿಗಳು,

ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು,

ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ—

ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಸರ್ಕಾರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನು ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಂದ್ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.

ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕಿನ ಭಾಗವೆಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.

ಅವರ ವಾದ:

ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಲ್ಲ.

'ದೇಶಭಕ್ತ' ಮತ್ತು 'ದೇಶದ್ರೋಹಿ' ಎಂಬ ಪದಗಳ ರಾಜಕೀಯ

2019–20ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕೇಳಿಬರಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.

"ದೇಶಭಕ್ತ"

"ದೇಶದ್ರೋಹಿ" ಅಥವಾ "Anti-National"

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ (ಆ ಕಾಲದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ "Anti-National" ಎಂಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ.

ಇದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ,

ದೇಶದ್ರೋಹ (Sedition) ಎಂಬುದು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾನೂನು ವಿಧಿಯಾಗಿತ್ತು (ನಂತರ ಅದರ ಕಾನೂನು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು).

ಈ ಎರಡು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಇಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತದೆ.

1947ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್,

ಜನತಾ,

ಯುಪಿಎ,

ಎನ್‌ಡಿಎ—

ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲೂ

ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ಕೆಲವರ ಮೇಲೆ

"ರಾಷ್ಟ್ರಹಿತಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ",

"ದೇಶದ್ರೋಹಿ",

"ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಭಾವ",

"ರಾಷ್ಟ್ರವಿರೋಧಿ"

ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ಯಾವುದೋ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದಿವೆ.

ಪದಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆ.

ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆ.

ಆದರೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮರುಕಳಿಸಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ.

ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಟೀಕಿಸುವುದು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಟೀಕಿಸುವುದಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ,

ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಭಾರತದ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ನಡೆಸುವಂತಹ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಈ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹುಡುಕುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

ಪುಲ್ವಾಮಾ

↓

ಬಾಲಾಕೋಟ್

↓

2019ರ ಜನಾದೇಶ

↓

ಅನುಚ್ಛೇದ 370

↓

CAA

↓

ಶಾಹೀನ್ ಬಾಗ್

↓

ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆ

↓

ಪಾಠ

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪರಸ್ಪರ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವೇ ಪ್ರತಿ ಸರ್ಕಾರದ ದೊಡ್ಡ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ (2020–2024)

"ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇತಿಹಾಸವು ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಒಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಮೂಲಕ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. 2020ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮುಂದೆ ಬಂದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಅಂತಹದ್ದಾಗಿತ್ತು."

ಮಾರ್ಚ್ 2020.

ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಮೌನ ಆವರಿಸಿತು.

ರೈಲುಗಳು ನಿಂತವು.

ವಿಮಾನಗಳು ಹಾರಲಿಲ್ಲ.

ಶಾಲೆಗಳು ಮುಚ್ಚಿದವು.

ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಬಾಗಿಲು ಹಾಕಿದವು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಾರತವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಅನುಭವಿಸಿತು.

COVID-19 ಎಂಬ ವೈರಸ್ ಕೇವಲ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಅದು ಭಾರತದ ಆಡಳಿತ, ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಫೆಡರಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು.

ಲಾಕ್‌ಡೌನ್: ವೇಗದ ನಿರ್ಧಾರ, ದೊಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮ

24 ಮಾರ್ಚ್ 2020ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ವೈರಸ್‌ನ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣ ತಡೆಯಬೇಕು.
ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳಲು ಸಮಯ ಬೇಕು.
ಜನರ ಜೀವ ಉಳಿಸುವುದು ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ.

ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಭಾರತವೂ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿತು.

ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಆದರೆ ನಿರ್ಧಾರದ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು.

ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯವಿತ್ತೇ?
ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಯೋಜನೆ ಸಾಕಾಗಿತ್ತೇ?
ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ನಂತರದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾದವು.

ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯ ಪಯಣ

ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಮನಕಲಕುವ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು—

ಸಾವಿರಾರು ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಊರುಗಳತ್ತ ಹೊರಟದ್ದು.

ಕೆಲವರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿದರು.

ಕೆಲವರು ಸೈಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ.

ಕೆಲವರು ಸರಕು ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ.

ಕೆಲವರು ನಡೆದುಕೊಂಡೇ.

ಈ ದೃಶ್ಯಗಳು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದವು.

ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಹಿಂದೆ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ?

ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮಗಳು

ಸರ್ಕಾರ ಹಲವು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.

ಉಚಿತ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ವಿತರಣೆ.
ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಗರೀಬ್ ಕಲ್ಯಾಣ ಅನ್ನ ಯೋಜನೆ.
DBT ಮೂಲಕ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ.
ನಂತರ "ಶ್ರಮಿಕ್ ಸ್ಪೆಷಲ್" ರೈಲುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
MSMEಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು.

ಬೆಂಬಲಿಗರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ

ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಅಪೂರ್ವ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು.

ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ

ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮಾನವೀಯ ಸಂಕಷ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಲಸಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ

2021ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಲಸಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.

ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಲಸಿಕೆಗಳ ಬಳಕೆ,

CoWIN ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆ,

ವೇಗವಾದ ಲಸಿಕಾ ವಿತರಣೆ—

ಇವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಗಮನ ಸೆಳೆದವು.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ವಿಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ನೀತಿ.
ವೇಗದ ಲಸಿಕಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ನಿರ್ವಹಣೆ.

ಕೆಲವು ಟೀಕೆಗಳು

ಆರಂಭಿಕ ಲಸಿಕೆ ಲಭ್ಯತೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ನೋಂದಣಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸವಾಲುಗಳು.

ಆದರೂ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಭಟನೆ

COVID ನಡುವೆಯೇ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಕೃಷಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳು (2020)

ಸರ್ಕಾರ ಮೂರು ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ರೈತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅವಕಾಶ.
ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆ.
ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ.
ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಧುನೀಕರಣ.

ರೈತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ

ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳ ರೈತರು ದೆಹಲಿಯ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು.

ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದು:

ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ (MSP) ಕುರಿತು ವಿಶ್ವಾಸದ ಕೊರತೆ.
ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದ ಆತಂಕ.
ಸಮರ್ಪಕ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಕೊರತೆ.

ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

ಸರ್ಕಾರ ಹಲವು ಸುತ್ತಿನ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿತು.

ಕಾನೂನುಗಳ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು.

ಆದರೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

ಕೊನೆಗೆ,

ನವೆಂಬರ್ 2021ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಮೂರು ಕೃಷಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.

ಇತಿಹಾಸದ ಮಹತ್ವ

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ,

ಬಹುಮತ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ನಂತರ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವುದು ಅಪರೂಪದ ಘಟನೆ.

ಇದು ಎರಡು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.

ಸರ್ಕಾರಗಳು ಜನರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಬಹುದು.
ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನೀತಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.

ಪೆಗಾಸಸ್ ವಿವಾದ

2021ರಲ್ಲಿ ಪೆಗಾಸಸ್ ಸ್ಪೈವೇರ್ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರದಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.

ಆರೋಪಗಳು

ಕೆಲವು ಪತ್ರಕರ್ತರು, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಫೋನ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ನಡೆದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು.

ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು

ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ನಿಗಾವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಮಿತಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.

ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು.

ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಸಾಧನಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಫೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌ನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೂ, ಪೆಗಾಸಸ್ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಮಿತಿ ವರದಿ ಮಾಡಿತು.

ಈ ಪ್ರಕರಣವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರದ ಕುರಿತು ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್‌ಗಳು

2018ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್ ಯೋಜನೆ 2020ರ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ

ರಾಜಕೀಯ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ತರಲು.
ನಗದು ದೇಣಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು.
ಅಧಿಕೃತ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ವಿಮರ್ಶಕರ ವಾದ

ದೇಣಿಗೆದಾರರ ಗೌಪ್ಯತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಸಮಾನ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಾಗಬಹುದು.

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬೆಳವಣಿಗೆ

2024ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ದೇಣಿಗೆಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.

ಇದು ಕಾರ್ಯಾಂಗ, ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ನಡುವಿನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಮತೋಲನದ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಯಿತು.

ಒಂದು ಮರುಕಳಿಸುವ ಇತಿಹಾಸ

ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, 1947ರಿಂದ 2024ರವರೆಗಿನ ಪಯಣವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ—

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ.
ಪತ್ರಿಕಾ ಸೆನ್ಸಾರ್.
Article 356 ಬಳಕೆ.
ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳು.

ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ—

ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು.
ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತು ವಿವಾದಗಳು.
ಪೆಗಾಸಸ್.
ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್‌ಗಳು.
ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.

ಸಂದರ್ಭಗಳು ಬೇರೆ.

ಪಕ್ಷಗಳು ಬೇರೆ.

ಆದರೆ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದೇ.

ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮಿತಿ ಹೇಗೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಬೇಕು?

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

COVID

↓

ಲಾಕ್‌ಡೌನ್

↓

ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಕಷ್ಟ

↓

ಲಸಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ

↓

ಕೃಷಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳು

↓

ರೈತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ

↓

ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಹಿಂಪಡೆತ

↓

ಪೆಗಾಸಸ್

↓

ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್ ತೀರ್ಪು

↓

ಪಾಠ

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಬಲವನ್ನು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಅಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಆ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ನಾಗರಿಕರು,

ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು,

ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.

ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅಧಿಕಾರ, ಯುವಕರ ಅಸಮಾಧಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (2024–2026)

"ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಪಾತ್ರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರನ್ನು ಶತ್ರುಗಳಂತೆ ನೋಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ."

ಜೂನ್ 2024.

ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.

ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಸತತ ಮೂರನೇ ಬಾರಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು.

ಇದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಕ್ಷಣ.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ನಿರಂತರ ಮೂರು ಅವಧಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಕೆಲವೇ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರಾದರು.

ಆದರೆ ಈ ಜನಾದೇಶ ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು.

ಬಿಜೆಪಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದರೂ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತಕ್ಕಾಗಿ ಮೈತ್ರಿ ಪಕ್ಷಗಳ ಬೆಂಬಲ ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು.

ಇದು ಭಾರತೀಯ ಮತದಾರರ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂದೇಶವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.

ಬೆಂಬಲ ಇದೆ. ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸಮತೋಲನವೂ ಇರಬೇಕು.

ಬಹುಮತದಿಂದ ಮೈತ್ರಿಯತ್ತ ಮರಳುವುದು

2014 ಮತ್ತು 2019ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠ ಸರ್ಕಾರವಿತ್ತು.

2024ರ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದುವರಿದರೂ, ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕೀಯದ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಇದು ಸಂಸತ್ತಿನ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿತು.

ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳ ಪಾತ್ರವೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಯುವಕರ ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆ

1947ರಲ್ಲಿ ಯುವಕರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

1974ರಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ.

1990ರಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ.

2011ರಲ್ಲಿ ಲೋಕಪಾಲ್ ಬಗ್ಗೆ.

2024–26ರ ವೇಳೆಗೆ ಯುವಕರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬದಲಾಗಿದ್ದವು.

ಉದ್ಯೋಗ.
ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ.
ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ನಡುವಿನ ಅಂತರ.
ಸರ್ಕಾರಿ ನೇಮಕಾತಿಗಳ ವಿಳಂಬ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶಗಳು.

ಇವು ರಾಜಕೀಯ ಘೋಷಣೆಗಳ ವಿಷಯಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ.

ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯ ಜೀವನದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.

NEET ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಶ್ವಾಸ

ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆ NEET ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಕುರಿತು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದ್ದವು.

2024ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಕುರಿತು

ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ ಆರೋಪಗಳು,
ಪರೀಕ್ಷಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೈಫಲ್ಯ,
ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು,

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.

ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ,

ತನಿಖೆಗಳು,
ಬಂಧನಗಳು,
ಪರೀಕ್ಷಾ ಭದ್ರತೆ ಬಲಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳು,
ಕಠಿಣ ಕಾನೂನುಗಳಂತಹ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ

ಆದರೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬೇರೆ.

"ನಾವು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯ ಏಕೆ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಬೇಕು?"

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು.

ಇದು ವಿಶ್ವಾಸದ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆ

2011ರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವು ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿತ್ತು.

2025–26ರ ವೇಳೆಗೆ ಅದು ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.

YouTube.

Instagram.

ಸ್ವತಂತ್ರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ.

ಫ್ಯಾಕ್ಟ್-ಚೆಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು.

ಪಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್‌ಗಳು.

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನೂ ಮಾಹಿತಿಯ ಬಳಕೆದಾರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ,

ಮಾಹಿತಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದನು.

ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯುವಕರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನೂ ಬಳಸತೊಡಗಿದರು.

ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ನಂತರ ಬೀದಿಗೆ ಬಂದವು.

ಕೆಲವು ಹಾಸ್ಯ, ವ್ಯಂಗ್ಯ, ಮೀಮ್ ಮತ್ತು ಸಂಕೇತಗಳ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು.

ಕೆಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ "Cockroach" (ಜಿರಳೆ) ಎಂಬ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನ ಸೆಳೆದವು.

ಈ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದರು—ಕೆಲವರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು, ಕೆಲವರು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ನಾಗರಿಕರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ, ಮತ್ತಿತರರು ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ.

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸ್ಥಳ, ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದವು.

ಇತಿಹಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಸಂಕೇತದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಲ್ಲ.

ಒಂದು ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆ ತನ್ನ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಭಾಷೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು.

ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದ ರಾಜಕೀಯ

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾವು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದ್ದೆವು.

"ದೇಶಭಕ್ತ ಯಾರು?"

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರದ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ದಶಕಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು

"ಪ್ರಗತಿವಿರೋಧಿ",

"ಪ್ರತಿಗಾಮಿ",

"ಸಾಮುದಾಯಿಕ"

ಎಂದು ಕರೆದಿತ್ತು.

ನಂತರದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ

ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಬೆಂಬಲದ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ

"Anti-National",

"Urban Naxal",

"Tukde Tukde Gang"

ಎಂಬ ಪದಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಳಿಬಂದವು.

ಇದರ ಅರ್ಥ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಎಂಬುದಲ್ಲ.

ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯ ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಸದಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಇತಿಹಾಸ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂವಿಧಾನ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ನಾಗರಿಕರನ್ನು

"ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತ"

ಅಥವಾ

"ರಾಷ್ಟ್ರವಿರೋಧಿ"

ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂವಿಧಾನವು ಹೇಳುವುದು:

ಸಮಾನತೆ.
ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ.
ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಸಮಾನ ರಕ್ಷಣೆ.
ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮೂಲಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಅದನ್ನು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ನಡೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ.

ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅಧಿಕಾರದ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ

ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಕೇಂದ್ರ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತೇವೆ.

ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ,

1950ರ ದಶಕದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್,

1970ರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್,

1984ರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್,

ಮತ್ತು 2014ರ ನಂತರದ ಬಿಜೆಪಿ—

ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.

ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅಧಿಕಾರವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣಾ ಗೆಲುವನ್ನು ಶಾಶ್ವತ ಜನಾದೇಶವೆಂದು ಅರ್ಥೈಸುವ ಪ್ರಲೋಭನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಇದು ಕೇವಲ ಭಾರತದ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ.

ಬ್ರಿಟನ್,

ಜಪಾನ್,

ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ,

ಮೆಕ್ಸಿಕೊ,

ಸಿಂಗಾಪುರ,

ಇಸ್ರೇಲ್—

ಅನೇಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದೇ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಅಹಂಕಾರ ಹೇಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ?

ಅದು ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.

ಮೊದಲು,

ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ನಂತರ,

ಟೀಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸುತ್ತದೆ.

ಅದರ ನಂತರ,

ಟೀಕಾಕಾರರನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಗಳೆಂದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ,

ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿರೋಧಿಗಳೆಂದು ನೋಡಲು ಆರಂಭಿಸುವ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ದೊಡ್ಡ ಸತ್ಯ

ಇತಿಹಾಸ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ ಇದು.

ಯಾವ ಸರ್ಕಾರವೂ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ.

ಬಿಜೆಪಿ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ.

ಯಾವ ನಾಯಕನೂ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ.

ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂದರೆ—

ಸಂವಿಧಾನ.

ಜನರು.

ಸಂಸ್ಥೆಗಳು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು.

ಸ್ವತಂತ್ರ ಚುನಾವಣೆಗಳು.

ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ಹಕ್ಕು.

ಇತಿಹಾಸದ ಕನ್ನಡಿ

2024

↓

ಮೂರನೇ ಅವಧಿಯ ಸರ್ಕಾರ

↓

ಯುವಕರ ಉದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಶ್ನೆ

↓

ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ವಾಸದ ಸಂಕಷ್ಟ

↓

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು

↓

ರಾಜಕೀಯ ಸಂಕೇತಗಳು

↓

ದೇಶಭಕ್ತಿ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆ

↓

ಪಾಠ

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿಲ್ಲ.

ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸದಲ್ಲಿದೆ.

ಆ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ದಶಕಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದು.

ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳು ಸಾಕಾಗಬಹುದು.

ಅಧಿಕಾರದ ಮುಖಗಳು

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ: ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ಮರುಕಳಿಸುವ ಇತಿಹಾಸ

ಭಾಗ 17 (ಸಮಾರೋಪ)

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಜವಾದ ಕಾವಲುಗಾರ ಯಾರು?

"ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸವು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಇತಿಹಾಸವಲ್ಲ. ಬಿಜೆಪಿಯ ಇತಿಹಾಸವೂ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ಸಂವಿಧಾನ ಹೇರಿರುವ ಮಿತಿಗಳ ನಡುವಿನ ನಿರಂತರ ಸಂವಾದದ ಇತಿಹಾಸ."

1947.

ಒಂದು ದೇಶ ಹುಟ್ಟಿತು.

ಅದರ ಬಳಿ ಹಣ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು.

ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು.

ಶಿಕ್ಷಣ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು.

ಆದರೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿ ಇತ್ತು.

ಸಂವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ನಂಬಿಕೆ.

ಆ ನಂಬಿಕೆಯೇ ಭಾರತವನ್ನು ಉಳಿಸಿತು.

ಈ ಎಂಟು ದಶಕಗಳು ನಮಗೆ ಏನು ಕಲಿಸಿವೆ?

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.

"ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯ ಯಾವುದು?"

1947ರಿಂದ 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆದ ನೂರಾರು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ ಉತ್ತರ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರಾಗಿಲ್ಲ.

ಉತ್ತರ ಒಂದು ಮನೋಭಾವ.

ಅಧಿಕಾರ ಶಾಶ್ವತ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಪಾಠ

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್—

ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು.
ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಬೇರೂರಿಸಿತು.
ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.
ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ, ಶ್ವೇತ ಕ್ರಾಂತಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ, 1991ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆ, RTI, MGNREGA ಮೊದಲಾದ ಮಹತ್ವದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.

ಆದರೆ ಇದೇ ಇತಿಹಾಸ ನಮಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಠವನ್ನೂ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ.
ಪತ್ರಿಕಾ ಸೆನ್ಸಾರ್.
Article 356 ಬಳಕೆಯ ವಿವಾದಗಳು.
1984ರ ಸಿಖ್ ವಿರೋಧಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ.
ಬೊಫೋರ್ಸ್.
ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳು.
ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ.
ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ನಾಯಕತ್ವದ ಚರ್ಚೆ.

ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪಕ್ಷವೂ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ತಂದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು.

ಇದೇ ಇತಿಹಾಸದ ವ್ಯಂಗ್ಯ.

ಬಿಜೆಪಿಯಿಂದ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಪಾಠ

2014ರ ನಂತರ ಬಿಜೆಪಿ—

ಜನಧನ್.
DBT ವಿಸ್ತರಣೆ.
UPI ಮೂಲಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಕ್ರಾಂತಿ.
ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ.
ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೂಡಿಕೆ.
ಅನುಚ್ಛೇದ 370 ರದ್ದು.
COVID ಲಸಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಳಿತ.
ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾತ್ರದ ವಿಸ್ತರಣೆ.

ಇವುಗಳಿಂದ ಆಡಳಿತದ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು.

ಆದರೆ ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

ನೋಟು ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದ ಪರಿಣಾಮ.
CAA ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು.
ರೈತರ ಚಳುವಳಿ.
ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು.
ಪೆಗಾಸಸ್ ವಿವಾದ.
ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್ ಪ್ರಕರಣ.
ಮಾಧ್ಯಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕುರಿತು ಟೀಕೆಗಳು.
ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.
ಸರ್ಕಾರದ ಟೀಕೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ರಾಜಕೀಯದ ಕುರಿತು ಆತಂಕ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯೂ ತೋರಿಸಿತು.

ಒಂದು ಮರುಕಳಿಸುವ ಮಾದರಿ

ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನಾವು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕಂಡೆವು.

ಬಹುಮತ.

↓

ಜನಪ್ರಿಯತೆ.

↓

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ದುರ್ಬಲತೆ.

↓

ನಿರ್ಧಾರಗಳ ವೇಗ.

↓

ಟೀಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಸಹನೆ.

↓

ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು.

↓

ಜನರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ.

↓

ಚುನಾವಣೆ.

↓

ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ.

ಈ ಚಕ್ರವು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.

ಬಿಜೆಪಿ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಮುಂದೆ ಬೇರೆ ಪಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ ಇದೇ ಅಪಾಯ ಇರುತ್ತದೆ.

'ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತ' ಎಂಬ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಕೇಂದ್ರ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಿದು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆ.

ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮರುಕಳಿಸಿದೆ.

ಕೆಲವು ಸರ್ಕಾರಗಳು ತಮ್ಮ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು

"ದೇಶದ್ರೋಹಿ",

"ರಾಷ್ಟ್ರವಿರೋಧಿ",

"ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿರೋಧಿ",

"ಪ್ರತಿಗಾಮಿ",

"ಸಾಮುದಾಯಿಕ",

"Urban Naxal",

"Tukde Tukde Gang"

ಎಂಬ ವಿವಿಧ ರಾಜಕೀಯ ಪದಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿವೆ.

ಪದಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆ.

ಕಾಲ ಬದಲಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕನ ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆಯೇ?

ಸಂವಿಧಾನದ ಉತ್ತರ ಸ್ಪಷ್ಟ.

ಇಲ್ಲ.

ನಾಗರಿಕನ ಅಪರಾಧವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಹಂಕಾರ ಹೇಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ?

ಅದು ಸೋಲಿನ ನಂತರ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.

ಗೆಲುವಿನ ನಂತರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಮೊದಲು ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳುತ್ತದೆ,

"ಜನರು ನಮ್ಮನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ."

ಅದು ಸತ್ಯ.

ನಂತರ,

"ಜನರು ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ."

ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಸತ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ನಂತರ,

"ನಮ್ಮನ್ನು ಟೀಕಿಸುವವರು ದೇಶದ ಹಿತದ ವಿರುದ್ಧ."

ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ ಮೊಳಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಮಹತ್ವ

ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೆಡವುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ,

ಕೆಟ್ಟ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು.

ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು.

ಪರ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.

ಅದೇ ರೀತಿ,

ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸರ್ಕಾರವೂ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಶತ್ರುವಾಗಿ ನೋಡಬಾರದು.

ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ.

ಮಾಧ್ಯಮದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ

ಮಾಧ್ಯಮವು ಸರ್ಕಾರದ ಶತ್ರುವೂ ಅಲ್ಲ.

ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಚಾರ ಯಂತ್ರವೂ ಅಲ್ಲ.

ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ವೇದಿಕೆ.

ಆದರೆ ಮಾಧ್ಯಮವೂ ತನ್ನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು.

ಪರಿಶೀಲಿಸದ ಮಾಹಿತಿ,

ಅತಿರೇಕದ ಚರ್ಚೆಗಳು,

ರಾಜಕೀಯ ಧ್ರುವೀಕರಣ—

ಇವು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮಹತ್ವ

ಈ ಎಂಟು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಂತಿಮ ಸಮತೋಲನದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.

ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತೀ.
ಮಿನರ್ವಾ ಮಿಲ್ಸ್.
ಎಸ್.ಆರ್. ಬೊಮ್ಮಾಯಿ.
RTIಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತೀರ್ಪುಗಳು.
ಅನುಚ್ಛೇದ 370 ಕುರಿತು ತೀರ್ಪು.
ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್ ಪ್ರಕರಣ.

ಪ್ರತಿ ತೀರ್ಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಸ್ಪಷ್ಟ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲ; ಸಂವಿಧಾನದ ಪರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಯುವಕರಿಗೆ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂದೇಶ

1947ರ ಯುವಕರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದರು.

1975ರ ಯುವಕರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಕೇಳಿದರು.

1990ರ ಯುವಕರು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಕೇಳಿದರು.

2011ರ ಯುವಕರು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧ ಕೇಳಿದರು.

2026ರ ಯುವಕರು

ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪರೀಕ್ಷೆ,

ಉದ್ಯೋಗ,

ಪಾರದರ್ಶಕ ಆಡಳಿತ,

ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರತಿ ಪೀಳಿಗೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.

ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತ.

"ಸರ್ಕಾರ ನಮ್ಮ ಮಾತು ಕೇಳುತ್ತಿದೆಯೇ?"

ಕೊನೆಯ ಮಾತು

ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಓದುಗನು

"ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೆಟ್ಟದು"

ಅಥವಾ

"ಬಿಜೆಪಿ ಕೆಟ್ಟದು"

ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ,

ಈ ಪುಸ್ತಕ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಓದುಗನು ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿದರೆ—

"ಯಾವ ಪಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ ನಾನು ಅದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು."

"ಯಾವ ಸರ್ಕಾರವಾದರೂ ಸಂವಿಧಾನದ ಒಂದೇ ಮಾನದಂಡಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಬೇಕು."

"ಯಾವ ನಾಯಕನೂ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವನಲ್ಲ."

ಆಗ ಈ ಪುಸ್ತಕ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.

ಅಂತಿಮ ವಾಕ್ಯ

ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿದ್ದು

ಒಬ್ಬ ನಾಯಕನಲ್ಲ.

ಒಂದು ಪಕ್ಷವಲ್ಲ.

ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವೂ ಅಲ್ಲ.

ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮತ ಹಾಕುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ.

ಅವನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಿಜೆಪಿಗೆ.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೈತ್ರಿಗಳಿಗೆ.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮತ್ತೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವವನು ರಾಜಕಾರಣಿ ಅಲ್ಲ.

ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವವನು ಮತದಾರ.

ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ,

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೊದಲ ಪದ

"ನಾವು, ಭಾರತದ ಜನರು..."

ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.

ಅದೇ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ.